Piotr Warzyszyński 07.03.2011
Inne
Zasady funkcjonowania systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej
fot. flickr.com

System instytucjonalny Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej był forum ścierania się interesów wspólnotowych i międzyrządowych od samego początku integracji. Wewnętrzna struktura systemu instytucjonalnego przez lata rozwijała się w taki sposób, by to „ścieranie interesów” następowało w sposób bezkolizyjny oraz pogłębiający proces integracji. Pośród organów i instytucji UE można wyodrębnić dwie grupy: ponadnarodowe i międzyrządowe. W dużym uproszczeniu można stwierdzić, że interesy ponadnarodowe reprezentuje Komisja Europejska, Parlament Europejski i ETS, zaś interesy narodowe – Rada oraz Rada Europejska. Podział ten jest efektem wieloletniego procesu pełnego reform instytucjonalnych. Kiedy instytucje i organy ponadnarodowe dążą do pogłębiania integracji, międzyrządowe są narzędziem państw członkowskich i dają im kontrolę nad tym procesem.

Podpisany 13 grudnia 2007 roku traktat lizboński nadaje Unii Europejskiej moc prawną (art. 47 TUE). Poprzez likwidację struktury filarowej traktat podnosi dotychczasowy system instytucjonalny Wspólnot Europejskich na szczebel UE.

Współpraca pomiędzy instytucjami ponadnarodowymi i międzyrządowymi możliwa jest dzięki czterem zasadom funkcjonowania systemu instytucjonalnego:
1.    Zasadzie autonomii kompetencyjnej
2.    Zasadzie równowagi instytucjonalnej
3.    Zasadzie lojalnej współpracy międzyinstytucjonalnej
4.    Zasadzie jednolitych ram instytucjonalnych

Zasada autonomii kompetencyjnej zawarta jest w art. 13 Traktatu o Unii Europejskiej. Mówi ona o tym, iż: „Każda instytucja działa w granicach uprawnień przyznanych jej na mocy Traktatów, zgodnie z procedurami, na warunkach i w celach w nich określonych”.

Zasada równowagi instytucjonalnej uważana jest za najważniejszą z zasad funkcjonowania systemu instytucjonalnego. Jest ona odpowiednikiem monteskiuszowskiej zasady trójpodziału władzy, który w systemie instytucjonalnym Unii nie występuje. Dobrze tę zasadę przedstawia prof. Janusz Węc: „Instytucje realizując przyznane im uprawnienia mają ze sobą współdziałać, ale winny też wzajemnie się hamować i równoważyć. Równowaga nie oznacza równości instytucji, ale sposób uregulowania wzajemnych relacji, mechanizm wzajemnej kontroli i hamulców, między głównymi instytucjami”(2).
Do dziś nie został tej zasadzie nadany status traktatowy, jednak wywodzi się ona z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i praktyki integracyjnej. Za jej źródło uważa się artykuł 4 ust. 1 TWE oraz artykuł 3 ust. 1 TEWEA.

Do traktatu lizbońskiego zasada lojalnej współpracy międzyinstytucjonalnej także nie miała statusu traktatowego. Oparta była na orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości oraz praktyce integracyjnej. Jedynym wyjątkiem była Deklaracja nr 3 dołączona do aktu końcowego konferencji międzyrządowej z roku 2000. Deklaracja przypominała o obowiązku współpracy między instytucjami, była jednak tylko deklaracją polityczną bez mocy prawnie wiążącej.
Traktat o UE w artykule 13 mówi jedynie o tym, że „Instytucje lojalnie ze sobą współpracują” , nie określa jednak w żaden sposób na czym ta współpraca ma polegać.

Zasadzie jednolitych ram instytucjonalnych status traktatowy został nadany na mocy Traktatu z Maastricht. Artykuł 13 TUE w obecnym brzmieniu głosi: „Unia dysponuje ramami instytucjonalnymi, które mają na celu propagowanie jej wartości, realizację jej celów, służenie jej interesom, interesom jej obywateli oraz interesom Państw Członkowskich, jak również zapewnianie spójności, skuteczności i ciągłości jej polityk oraz działań”.

Powyższe cztery zasady mają kluczowe znaczenie dla ciągłości procesu integracji Europejskiej. Mają one na celu zapobiegać występowaniu kryzysów instytucjonalnych  oraz zrównoważyć atrybuty ponadnarodowe i międzyrządowe. Zasada równowagi instytucjonalnej umożliwia dodatkowo pogłębianie procesu integracji, dając jednocześnie państwom członkowskim mechanizmy kontroli nad tym procesem oraz możliwość forsowania swoich interesów.

Źródło:
1. J. Barcz, Prawo Unii Europejskiej, Warszawa 2006.
2. J.J.Węc, Spór o kształt instytucjonalny Wspólnot Europejski i Unii Europejskiej 1950 – 2005, Kraków 2006

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Jeden komentarz do “Zasady funkcjonowania systemu instytucjonalnego Unii Europejskiej

Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać