Barbara Kociołek 15.06.2014
Ekonomia i finanse w UE
Unia Gospodarcza i Walutowa
fot. europarl.europa.eu

Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.

Członkowie

Do Unii Gospodarczej i Walutowej należą wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej. Walutę euro wprowadziło 19 z 28 państw (Austria, Belgia, Cypr, Estonia, Finlandia, Francja, Grecja, Hiszpania, Holandia, Irlandia, Luksemburg, Łotwa, Litwa, Malta, Niemcy, Portugalia, Słowacja, Słowenia, Włochy). Oznacza to, że znajdują się one na trzecim etapie UGW. Ponadto w porozumieniu z Unią euro obowiązuje w 4 państwach niebędących członkami UE (Andora, Monako, San Marino, Watykan). W kolejnych dwóch państwach euroizacja została przeprowadzona bez porozumienia (Czarnogóra, Kosowo).

Historia

Pierwszym projektem mającym na celu wprowadzenie wspólnej waluty europejskiej był raport BarreÔÇÖa, wydany w 1969 roku przez istniejącą wówczas Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG). W tym samym roku opublikowany został raport Wernera, będący projektem utworzenia unii gospodarczej i walutowej. Wprowadzenie w życie tych założeń zostało jednak odsunięte w czasie z powodu załamania się w 1971 r. Systemu z Bretton Woods oraz wskutek kryzysu naftowego w 1972 r. Utrudnieniem było także rozrośnięcie się EWG do dziewięciu państw członkowskich, z których nie wszystkie były przychylne wprowadzeniu jednej, wspólnej waluty.

W 1972 r. wprowadzony został system stabilizacji kursów walut państw EWG (tzw. „wąż walutowy”). Na mocy decyzji Rady Europejskiej, 13 marca 1979 r. zaczął obowiązywać Europejski System Walutowy. Jednym z jego najistotniejszych elementów był Mechanizm Kursów Walutowych (ERM), który ograniczył dopuszczalne wahania kursów do +/- 2,25%. Drugim ważnym elementem było ustanowienie Europejskiej Jednostki Walutowej (ECU), ustalonej jako ważony średni koszyk walut państw EWG. Procentowy udział danej waluty zależał od udziału państwa w handlu wewnątrz EWG oraz w wytwarzaniu PKB Wspólnoty. ECU było jednostką rozliczeniową w operacjach finansowych.

W czerwcu 1988 r. na szczycie UE w Hanowerze powołano Komitet ds. utworzenia UGW pod przewodnictwem Jacques’a Delorsa. Jego zadaniem było wprowadzenie ścisłej unii gospodarczo-walutowej. Raport Delorsa proponował wprowadzenie unii w trzech etapach. W grudniu 1992 r. w Maastricht przyjęty został Traktat o Unii Europejskiej. Traktat ten zawierał daty trzech poszczególnych faz tworzenia UGW.

Pierwszy etap rozpoczął się 1 lipca 1990 r. Zniesiono kontrolę wymiany walut i wprowadzono pełną swobodę przepływu kapitału. Wzmocniono również kooperację pomiędzy bankami centralnymi dotyczącą unii monetarnej.

Etap drugi rozpoczął się 1 stycznia 1994 r. Zgodnie z jego złożeniami powstał Europejski Instytut Walutowy (EMI), odpowiedzialny za pogłębienie współpracy pomiędzy niezależnymi bankami centralnymi krajów członkowskich. W grudniu 1995 roku ustalono nazwę nowej waluty – euro. W czerwcu 1997 roku Rada Europejska uzgodniła nowy mechanizm wymiany walut (ERM II). Ustanowiono też system automatycznych przeliczeń walut narodowych na euro. 3 maja 1998 roku powstał raport wyłaniający 11 krajów UE, które zostały zakwalifikowane do utworzenia unii gospodarczo-walutowej. Dania, Szwecja i Wielka Brytania wybrały opcję pozostania na zewnątrz wspólnoty walutowej, a Grecja nie zakwalifikowała się do niej. W czerwcu roku 1998 powołany został Europejski Bank Centralny.

Trzeci etap rozpoczął się 1 stycznia 1999 roku. Nastąpiło usztywnienie kursów walut krajów wchodzących w skład UGW. Powołano do życia Europejski System Banków Centralnych (ESCB), który przejął obowiązki Europejskiego Instytutu Monetarnego i odpowiedzialność za politykę walutową Unii Europejskiej. 1 stycznia 2001 do UGW dołączyła Grecja. W styczniu 2002 wprowadzono do obiegu monety i banknoty euro.

W grudniu 2009 r. wszedł w życie Traktat Lizboński, który wprowadził również kilka istotnych zmian w funkcjonowaniu UGW. Najistotniejszą z nich jest wzmocnienie pozycji państw strefy euro poprzez przyznanie im większej autonomii w dziedzinie koordynacji polityki gospodarczej. Między innymi także zinstytucjonalizowana została eurogrupa – organ tworzony przez ministrów finansów państw członkowskich strefy euro, do tej pory nieformalny, mimo iż stanowił element struktury decyzyjnej w UGW.

Najważniejsze etapy europejskiej integracji walutowej:

– grudzień 1969 – Powołanie grupy Pierre’a Wernera, przygotowującej raport w sprawie możliwości wprowadzenia wspólnej waluty

– kwiecień 1972 – Wprowadzenie systemu stabilizacji kursów walut państw członkowskich Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (EWG)

– marzec 1979 – Utworzenie Europejskiego Systemu Walutowego

– 1987 – Przyjęcie Jednolitego Aktu Europejskiego, tworzącego wspólny rynek wewnętrzny

– 1988 – Powołanie Komitetu ds. badania możliwości utworzenia UGW pod przewodnictwem Jacques’a Delorsa

– 1989 – Komitet Delorsa proponuje wprowadzenie UGW w trzech etapach

-1992 – Podpisanie Traktatu o Unii Europejskiej (Traktatu z Maastricht), zawierającego m.in. etapy tworzenia UGW

– 1992 – Zakończenie procesu tworzenia rynku wewnętrznego

– 1993 – Wejście w życie Traktatu z Maastricht (Dania i Wielka Brytania wybierają opcję pozostania na zewnątrz)

– 1994 – Powołanie Europejskiego Instytutu Walutowego; wybór na siedzibę przyszłego Europejskiego Banku Centralnego, mającego powstać z przekształcenia instytutu, Frankfurtu n. Menem

– grudzień 1995 – Rada Europejska w Madrycie przyjmuje nazwę wspólnej waluty – euro – i określa termin jej wprowadzenia

– 1996 – Ustalenie szaty graficznej euro

– maj 1998 – Raport kwalifikujący kraje członkowskie UE do UGW (11 krajów)

– Czerwiec 1998 – Powołanie Europejskiego Banku Centralnego w wyniku przekształcenia Europejskiego Instytutu Walutowego

– styczeń 1999 – Początek ostatniej fazy tworzenia unii walutowej: wprowadzenie euro jako waluty rozliczeniowej, w której są denominowane ceny; usztywnienie kursów walut narodowych 11 państw wchodzących do UGW

– 2001 – Grecja dołącza do UGW

– 2007 – Słowenia dołącza do UGW

– 2008 – Do UGW dołączają Cypr i Malta

– 2009 – Wejście w życie Traktatu Lizbońskiego – wzmocnienie pozycji państw strefy euro; Słowacja dołącza do UGW

– 2011 – Estonia dołącza do UGW

– 2014 – Do UGW dołącza Łotwa

– 2015 – do UGW dołącza Litwa

Warunki uczestnictwa – kryteria konwergencji

Kryteria konwergencji to wprowadzone przez Traktat z Maastricht wskaźniki ekonomiczne i zasady, jakie muszą spełniać wszystkie państwa członkowskie, a także chcące przystąpić do Unii Gospodarczej i Walutowej. By przyjąć euro państwo musi posiadać niezależny bank centralny, a ponadto ma obowiązek spełniać cztery kryteria:

1. Stabilności cen (inflacyjne) – zgodnie z nim inflacja mierzona wskaźnikiem HICP w ciągu roku poprzedzającego badanie nie może przekroczyć 1,5 pkt. procentowego inflacji w trzech państwach Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach;

2. Fiskalne – państwo członkowskie nie może być objęte procedurą nadmiernego deficytu (EDP), a zatem dług publiczny nie może przekroczyć 60 proc. PKB a deficyt budżetowy 3 proc.;

3. Kursu walutowego – państwo przez minimum dwa lata musi uczestniczyć w Mechanizmie Kursów Walutowych i uniknąć w tym czasie poważnych napięć. Nie wolno mu również samowolnie przeprowadzać dewaluacji swojej waluty względem euro;

4. Stóp procentowych – w ciągu roku od momentu badania średnia długoterminowa stopa procentowa nie może przekroczyć o więcej niż 2 pkt. procentowe średniej z analogicznych stóp procentowych trzech państw Unii Europejskiej o najbardziej stabilnych cenach.

Integracja gospodarcza

Utworzenie Unii Europejskiej w postaci Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej miało na celu przede wszystkim stworzenie unii celnej oraz wspólnego rynku dla rolnictwa. Następnie rynek ten poszerzony został również o towary i usługi na jednolitym rynku. Integrację gospodarczą Unii Europejskiej podzielić można na sześć etapów rozwoju, które po kolei zdobywa.

Pierwszym z etapów jest obszar preferencyjnego handlu, gdzie obniża się taryfy celne między niektórymi krajami.

Drugim jest obszar wolnego handlu, gdzie dla krajów członkowskich zniesione zostają wewnętrzne taryfy celne na niektóre lub wszystkie towary.

Trzecim etapem jest unia celna, zakładająca wspólną politykę handlową połączoną ze wspólnymi dla wszystkich krajów uczestniczących taryfami zewnętrznymi, przewidzianymi dla państw trzecich.

Następnym, czwartym etapem integracji jest ujednolicenie rynku, polegające na swobodnym przepływie towaru, kapitału, usług i siły roboczej oraz ze wspólnymi przepisami dotyczącymi produktów.

Piąty etap zakłada unię gospodarczą i walutową, gdzie wspólne są zarówno rynek, waluta jak i polityka pieniężna. Ten pułap osiągnęła obecnie Unia Europejska.

Ostatnim etapem, do którego aktualnie Unia zmierza, jest osiągnięcie pełnej integracji gospodarczej, która poza spełnieniem wszystkich wcześniejszych warunków zakłada prowadzenie zharmonizowanej polityki fiskalnej oraz innych polityk gospodarczych.

Źródła:

1. Konstanty K.A. (red.), Integracja europejska. Wstęp, Warszawa 2006
2. http://ec.europa.eu
3. http://pl.wikipedia.org
4. http://www.eu4journalists.eu

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać