Patrycja Rotuska 17.07.2011
Obywatel w UE
Symbole Unii Europejskiej a wartości i tożsamość europejska
flickr.com

Symbole uznawane są często za niezbędny impuls, przyczyniający się do kształtowania świadomości, poczucia tożsamości i przynależności do określonego terytorium czy danej społeczności. W metaforyczny sposób wpływają one na budowanie ciągłości historii i aksjologii narodów, regionów, państwa.

Symbole są istotnym komponentem procesu identyfikacji oraz emocjonalnego przywiązania do określonych wartości. Nie dziwi zatem fakt, iż Unia Europejska (a wcześniej Wspólnoty Europejskie) zdecydowała się stworzyć symbolikę, ułatwiającą komunikację oraz integrację między jej obywatelami oraz przybliżającą jednostki do samej organizacji.

Na wniosek Konwentu Europejskiego, Rada Europejska podczas szczytu UE w czerwcu 2004 roku w Brukseli włączyła do tzw. konstytucji europejskiej artykuł dotyczący symboli Unii Europejskiej [1]. Po fiasku procesu ratyfikacyjnego Traktatu Konstytucyjnego, Traktat z Lizbony (podpisany 13 grudnia 2007 roku) nie zawiera postanowień odnoszących się do jakichkolwiek form sugerujących państwowość Unii Europejskiej, w tym ustanowienia symboli europejskich.

Wyłączenie artykułu dotyczącego symboli Unii Europejskiej z Traktatu Lizbońskiego odbiła się szerokim echem wśród wielu państw UE, będących zdania, iż zapis ten nie stanowiłby bariery nie do pokonania przy ratyfikacji nowego traktatu. Odzwierciedleniem owej myśli stała się dołączona do dorobku prawnego UE, deklaracja nr 52, w której „Belgia, Bułgaria, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Włochy, Cypr, Litwa, Luksemburg, Węgry, Malta, Austria, Portugalia, Rumunia, Słowenia i Słowacja oświadczają, że flaga przedstawiająca krąg dwunastu złotych gwiazd na niebieskim tle, hymn pochodzący z „Ody do Radości” z IX Symfonii Ludwiga van Beethovena, dewiza „Zjednoczona w różnorodności”, euro będące walutą Unii Europejskiej oraz Dzień Europy obchodzony 9 maja pozostają dla nich symbolami wyrażającymi poczucie wspólnoty obywateli Unii Europejskiej oraz ich związek z nią” [2]. Należy zauważyć, iż symbole, mimo że nie zostały uregulowane prawnie na mocy traktatów, nie utraciły swoistego charakteru nośników wartości, na których opiera się Unia, ani stopnia rozpoznawalności i atrakcyjności wśród obywateli Europy [3]. Co więcej, fakt ten nie może rzutować na możliwość używania ich przez instytucje unijne. Parlament Europejski „(…) już na bardzo wczesnym etapie odegrał pionierską rolę w odniesieniu do symboli Wspólnoty/Unii. PE rozpoczął prace (…), prowadzące do przyjęcia w 1983 roku sprawozdania Van Hassela, które wzywało do uznania flagi Rady Europy jako flagi Wspólnoty Europejskiej, ‘symbolu, z którym mogą się utożsamiać narody Europy’. W następstwie decyzji Rady Europejskiej z Mediolanu w 1985 roku, PE powrócił do tego zagadnienia w 1998 roku w sprawozdaniu Gamy, które podkreślało znaczenie symboli w „umacnianiu wizerunku Wspólnoty w oczach wyborców” i zachęcaniu do większego uczestnictwa w wyborach europejskich. W tym celu PE wezwał Komisję do podjęcia konkretnych środków na rzecz promowania jak najszerszego użycia flagi europejskiej(…)” [4].

Już w 2007 roku Parlament Europejski, w odpowiedzi na brak umocowania prawnego symboliki unijnej, stworzył projekt rezolucji w sprawie dodania do Regulaminu Parlamentu nowego artykułu 202a dotyczącego używania przez Parlament symboli Unii Europejskiej (2007/2240(REG). W sprawozdaniu Komisji Spraw Konstytucyjnych umieszczone zostało uzasadnienie, według którego „(…) poprzez przyjęcie tej zmiany w swym Regulaminie, Parlament Europejski pragnie wysłać obywatelom Europy wyraźny przekaz polityczny, że symbole Unii są ważne oraz warto ich używać na wszystkich szczeblach i we wszystkich dziedzinach instytucjonalnych i społecznych, ponieważ reprezentują wartości inspirujące istnienie Unii, jednoczą wszystkich, którzy żyją i pracują w jej granicach, oraz identyfikują ją na świecie jako wzór wolności, rozwoju i solidarności”. Projekt został przyjęty optymistycznie, co potwierdza nowy artykuł nr 213 Regulaminu Parlamentu Europejskiego siódmej kadencji z grudnia 2009 roku pod tytułem „Symbole Unii”. Według wprowadzonego zapisu, Parlament uznaje i przyjmuje następujące symbole Unii: flagę przedstawiającą krąg dwunastu złotych gwiazd na niebieskim tle, hymn pochodzący z „Ody do radości z IX Symfonii Ludwiga van Beethovena, dewizę brzmiącą: „Zjednoczona w różnorodności”. Parlament obchodzi też Dzień Europy – 9 maja, a flaga podnoszona jest we wszystkich budynkach Parlamentu i z okazji oficjalnych wydarzeń oraz wywieszana we wszystkich salach posiedzeń Parlamentu. Hymn odgrywany jest przed każdym posiedzeniem inauguracyjnym oraz na innych uroczystych posiedzeniach, w szczególności na powitanie głów państw lub szefów rządów bądź na powitanie nowych posłów po rozszerzeniu Unii. Natomiast dewizę – „Zjednoczona w różnorodności” umieszcza się na oficjalnych dokumentach Parlamentu [5].

Traktat z Lizbony promuje aksjologię Unii Europejskiej. Poszanowanie godności ludzkiej, praw człowieka, wolność, demokracja, równość oraz praworządność to najważniejsze wartości Unii, które podkreślono na samym jego początku. Są one wspólne dla wszystkich państw członkowskich, zobowiązanych do ich szanowania. Idea Unii wartości to strategia organizacji, powstała w celu zbliżenia jej do obywateli, a także jako instrument przyczyniający się do budowania poczucia wspólnoty między mieszkańcami zjednoczonej Europy. Rozwój aksjologicznego kredo Unii Europejskiej szczególnie uwidocznia się na przykładzie kształtowania się jednego z symboli europejskich, jakim jest dewiza Unii „Zjednoczona w różnorodności”. Owe motto jest bezpieczną, w możliwie największym stopniu pozbawioną kontrowersji formą oddająca sens i specyfikę tożsamości europejskiej – jedności w różnorodności tradycji narodowych. Z jednej strony stoi na straży różnorodności kulturowej, z drugiej jednak określa aksjologiczne fundamenty jedności [6]. „Bez szacunku dla naszej różnorodności nigdy nie stworzymy jedności. (…) Europa jest unią wartości”, deklaruje Herman Van Rompuy, stały przewodniczący Rady Europejskiej. „Unia, uznając prawo państw członkowskich do kierowania się własnymi kanonami aksjologicznymi, wymaga minimalnego poszanowania wspólnych wartości. (…) Stwierdzić można byłoby zatem, iż poprzez swoją dewizę Unia znalazła klucz do właściwego opisania i nazwania własnej specyficznej, europejskiej tożsamości kulturowej, która nie neguje wartości kultur narodowych, ale właśnie ‘nabudowuje’ się na nich, tworząc kolejny poziom tożsamości Europejczyka, opisywany w literaturze przedmiotu jako tożsamość postnarodowa” [7].

Tworząc podwaliny do stworzenia „wspólnego, europejskiego ja”, UE przyczynia się do integracji obywateli oraz wzmocnienia ich związku z organizacją. Dzięki swoistemu charakterowi europejskiego hasła, zapewnia ochronę narodowych idei, zdobywając coraz większy szacunek i zaufanie wśród swoich rezydentów. Co więcej, wartości respektowane przez Unię maja status kulturowo-historyczny, „(…) nie tworzą one jakiegoś spójnego systemu i nie maja charakteru absolutnego” [8], co stanowi istotny element przyciągający. Zaletą jest, iż „(…) wspomniane aksjologiczne kredo integracji jest w swej istocie czymś plastycznym, zmiennym, mogącym zostać istotnie zredefiniowanym w przyszłości” [9]. Cris Shore zwraca uwagę, iż „ (…) trzy elementy tak rozumianej tradycji, a mianowicie: symbole społecznej spójności, tradycje legitymizujące instytucje, jak również te związane z socjalizacją, są konceptami „dokładnie integralnymi z rozumieniem kulturowej polityki integracji europejskiej” [10].

 

[1] Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy, artykuł I-8.

[2] http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2008:115:0335:0359:PL:PDF.

[3] http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+REPORT+A6-2008-0347+0+DOC+XML+V0//PL#title1.

[4] Ibidem.

[5] Por. Regulamin Parlamentu Europejskiego VII kadencji z grudnia 2009 r., tytuł XIII, art. 213, dostępne online: http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+RULES-EP+20091201+RULE-213+DOC+XML+V0//PL&language=PL&navigationBar=YES.

[6] Por. M. Gierycz, Zjednoczeni w różnorodności. Sukces unijnej dewizy, kryzys europejskiej tożsamości, [w:] P. Mazurkiewicz, K. Wielecki (red.), „Inny” człowiek w „innym” społeczeństwie. Europejskie Dyskursy, Warszawa 2008, s. 164.

[7] Ibidem, s. 167.

[8] P. Mazurkiewicz, Wspólne wartości w traktacie ustanawiającym Konstytucje dla Europy, [w:] pod. red. P. Mazurkiewicza, S. Sowińskiego (red.), Religia – Tożsamość – Europa, Wrocław 2005, s. 222.

[9] Por. M. Gierycz, Zjednoczeni…., op.cit., s. 168.

[10] C. Shore, Building Europe. The cultural politics of European Integration, London & New York 2000, s. 41.

 

Źródło:

1. eur-lex.europa.eu.

2. P. Mazurkiewicz, S. Sowiński (red.), Religia – Tożsamość – Europa, Wrocław 2005.

3. P. Mazurkiewicz, K. Wielecki (red.), „Inny” człowiek w „innym” społeczeństwie. Europejskie Dyskursy, Warszawa 2008.

5. Regulamin Parlamentu Europejskiego VII kadencji z grudnia 2009 r.

6. C. Shore, Building Europe. The cultural politics of European Integration, London & New York 2000.

7. Traktat ustanawiający Konstytucję dla Europy.

8. www.europarl.europa.eu.

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Najnowsze w kategorii Obywatel w UE
Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać