Krzysztof Zubilewicz 09.07.2011
Instytucje i organy UE
Prezydencja w Radzie UE
Premier Węgier Wiktor Orban przekazuje przewodnictwo w Radzie UE polskiemu premierowi, 1 lipca 2011, fot. europarl.europa.eu

Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej, zwana też przewodnictwem w Radzie, to rotacyjna funkcja sprawowana przez państwa członkowskie. Ma ona dwa główne zadania: po pierwsze, organizację prac Rady, ustalanie programu jej działań oraz prowadzenie mediacji pomiędzy jej członkami oraz po drugie, reprezentowanie Rady wobec innych instytucji Unii, zaś samej Unii w stosunkach z państwami trzecimi. Ze względu na swój kierowniczy charakter prezydencja często postrzegana jest jako swoiste przywództwo całej Unii.

Należy jednak podkreślić, że możliwości kraju sprawującego przewodnictwo, uległy po wejściu w życie Traktatu z Lizbony znacznemu ograniczeniu, głównie za sprawą utworzenia stanowisk Przewodniczącego Rady Europejskiej oraz Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Obecny model prezydencji określa się często jako hybrydowy, co oznacza, że przywództwo sprawowane jest nie w pojedynkę przez jeden kraj członkowski, ale dzieli się ono pomiędzy kilka stanowisk osadzonych zarówno na poziomie unijnym, jak i narodowym. Prezydencja sprawowana jest podczas sześciomiesięcznych kadencji, które zaczynają się 1 stycznia lub 1 lipca każdego roku, składających się na półtoraroczne okresy tzw. trio prezydencji, w ramach których trzy kolejne państwa współpracują ze sobą w zakresie wykonywania funkcji przewodnictwa. Od 1 lipca 2011 prezydencję w Radzie sprawowała Polska.

GENEZA

Prezydencja została wprowadza już w traktacie paryskim ustanawiającym EWWiS. Obejmować ją miały kolejne państwa członkowskie w porządku alfabetycznym przez okres 3 miesięcy. Przedłużenie tego okresu do obowiązujących do dziś 6 miesięcy było jedyną zmianą, jakiej w formule prezydencji dokonały traktaty rzymskie. Znaczących zmian dokonał traktat fuzyjny z 1965 roku, kiedy to Rada uzyskała prawo uchwalenia regulaminu, który mógłby dookreślić kompetencje przewodnictwa. Znaczenie tej funkcji w kolejnych latach wzrastało, głównie w zakresie organizacji prac Rady i jej reprezentowania. Kolejnym ważnym etapem rozwoju był Jednolity Akt Europejski, który powierzył prezydencji kompetencje w zakresie działania Europejskiej Współpracy Politycznej oraz Rady Europejskiej. Z powodu powiększenia się liczby członków zmieniono też zasady obejmowania przewodnictwa, ustalając kolejność na kilka lat w przód, nadal jednak po części w oparciu o porządek alfabetyczny. Porządek ten porzucono dopiero w Traktacie z Maastricht, który powierzył ustalenie listy kolejnych przewodnictw Radzie UE. Ponadto, dokument ten rozszerzył możliwości prezydencji, szczególnie w zakresie Unii Gospodarczo-Walutowej oraz II i III filara, w których pozycja kraju przewodniczącego Radzie wzrosła dodatkowo po traktacie amsterdamskim. Jednocześnie zmieniały się, zwłaszcza po traktacie nicejskim, regulacje co do współpracy między prezydencjami, mające na celu zapewnienie ciągłości i koordynacji polityki unijnej.

PREZYDENCJA W RADZIE PO TRAKTACIE Z LIZBONY

Kluczowe zmiany w zasadach funkcjonowania prezydencji wprowadził Traktat z Lizbony. Wiążą się one z szerszą przebudową unijnego systemu ustrojowego, która objęła między innymi nadanie Unii statusu organizacji międzynarodowej i likwidację systemu filarowego. Nadanie Radzie Europejskiej charakteru instytucji unijnej oraz utworzenie stanowiska jej stałego przewodniczącego znacząco ograniczyło kompetencje krajowej prezydencji rotacyjnej w funkcji reprezentacyjnej. Ponadto straciła ona prawo do przygotowywania i prowadzenia spotkań Rady, które to zadanie powierzono przewodniczącemu. Ograniczenie kompetencji objęło też Radę do Spraw Zagranicznych, której przewodnictwo objął Wysoki Przedstawiciel do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Pozycja rotacyjnej prezydencji została zatem osłabiona przez traktat lizboński, który przeniósł część prerogatyw na dwóch nowych, znaczących graczy politycznych.

PODSTAWA PRAWNA

Instytucję prezydencji określa zarówno prawo pierwotne, jak i wtórne. Umocowaniem traktowym przewodnictwa w Radzie są zapisy Traktatu o Unii Europejskiej (przede wszystkim art. 16 ust. 9) oraz Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, jak również niektóre z dołączonych do wspomnianych aktów prawnych protokoły (są to m. in. protokoły nr 1, 2, 3, 6, 7, 14). Kwestie prezydencji regulują też dwie spośród deklaracji dołączonych do aktu końcowego konferencji międzyrządowej, która uchwaliła Traktat z Lizbony. Pośród aktów prawa wtórnego wymienić należy przede wszystkim dwie decyzje z 1.12.2009 r.: pierwsza z nich wydana przez Radę Europejską (2009/881/UE) określa podstawowe zasady sprawowania prezydencji i przewodniczenia poszczególnym składom Rady, druga wydana przez Radę UE (2009/908/UE) ustanawia środki wykonawcze do pierwszej oraz reguluje kwestie przewodnictwa organów doradczych Rady. Dokument ten zawiera też w załączniku listę kolejnych państw obejmujących prezydencję aż do 2020 roku. Ważnymi aktami prawnymi są też regulaminy Rady Europejskiej (załącznik do decyzji Rady Europejskiej 2009/882) oraz Rady UE (załącznik do decyzji Rady 2009/937, obie decyzje z 1.12.2009 r.). Szczególnie istotny jest Załącznik V do drugiego z regulaminów, zawiera on bowiem opis metod pracy Rady.

FUNKCJE

Zasadniczo funkcje prezydencji można sprowadzić do dwóch głównych: zarządzającej, polegającej na organizacji bieżących prac Rady i przygotowywaniu jej spotkań oraz przywódczej, zarówno wobec państw w Radzie, jak i wobec innych instytucji w ramach Unii Europejskiej. Dokładniejsza lista zadań obejmuje pięć zasadniczych funkcji przewodnictwa w Radzie:

• Funkcja zarządzająca – obejmuje ona zadania związane z organizacją spotkań Rady, takie jak przewodniczenie poszczególnym składom Rady, ustalanie porządku dyskusji i pilnowanie jej przebiegu; inne zadania w tym obszarze kompetencji to przygotowywanie agendy dla prac Rady, a także koordynacja działań i współpraca z Sekretariatem Generalnym Rady oraz Komitetem Stałych Przedstawicieli.

• Funkcja planistyczna – związana jest z projektowaniem działalności Rady. W ramach realizacji tej funkcji państwa sprawujące prezydencję wyznaczają główne kierunki działań oraz cele, jakie chcą osiągnąć podczas swojego przewodnictwa; projekty programów przygotowywane są dla trzech państw sprawujących wspólnie prezydencję (na 18 miesięcy) oraz dla każdego państwa z osobna. Programy zawierają priorytety danego państwa na czas przewodnictwa oraz główne tematy przewidziane na obrady Rady, a także planowane projekty legislacyjne i decyzje operacyjne.

• Funkcja mediacyjna – wiąże się ona z prowadzeniem mediacji w ramach Rady pomiędzy jej członkami. Przedstawiciele prezydencji powinni uzgadniać często odmienne stanowiska poszczególnych państw, szanując przy tym zasadę neutralności oraz wstrzemięźliwości w formowaniu własnych interesów. Znaczenie tej funkcji wzrosło po wejściu w życie Traktatu z Lizbony i objęciu większej ilości spraw głosowaniem kwalifikowaną większością głosów. Jednocześnie jednak na osłabienie możliwości mediacyjnych prezydencji wpłynęło wprowadzenie stanowisk Przewodniczącego Rady Europejskiej oraz Wysokiego Przedstawiciela, którzy również mogą pełnić rolę mediatorów uzgadniających kompromisy pomiędzy państwami członkowskimi.

• Funkcja współpracy z instytucjami unijnymi – prezydencja ma za zadanie reprezentowanie Rady w tzw. trialogu, a więc w politycznej kooperacji z Parlamentem Europejskim i Komisją w zakresie unijnego procesu decyzyjnego. Ponadto po traktacie lizbońskim państwo obejmujące przewodnictwo w Radzie odpowiada także za współpracę z parlamentami narodowymi, których znaczenie w kształtowaniu polityki Unii wzrosło.

• Funkcja reprezentacyjna w stosunkach zewnętrznych – funkcja ta wiąże się z kierowaniem szeroko pojętą polityką zewnętrzną UE. Po wejściu w życie traktatu lizbońskiego rola prezydencji rotacyjnej została znacząco zredukowana na rzecz Wysokiego Przedstawiciela do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, który reprezentuje Unię w stosunkach z państwami trzecimi, a także przewodniczy Radzie Spraw Zagranicznych (FAC). Państwo sprawujące przewodnictwo prowadzi obrady tego składu Rady tylko w przypadku, gdy przedmiotem spotkania są zagadnienia związane ze  Wspólną Polityką Handlową.
Można ponadto wskazać, iż prezydencja pełni rozmaite funkcje symboliczne. Pozwala ona bowiem państwu obejmującemu przewodnictwo zaprezentować się przed innymi krajami Unii, pokazać swoje „europejskie oblicze” i określić rolę, jaką widzi dla siebie w procesie integracji europejskiej. Z drugiej strony, rządy sprawujące prezydencję często wykorzystują ją dla budowania wizerunku na krajowej arenie politycznej. Ponadto, przewodnictwo w Radzie jest ważnym elementem budowania europejskiej tożsamości obywateli, zaś poprzez przenoszenie „agendy narodowej” na szczyty unijnej polityki pełni istotną rolę w legitymizacji polityki Unii Europejskiej.

ZASADY OBEJMOWANIA PREZYDENCJI

Początkowa kolejność obejmowania prezydencji oparta była na porządku alfabetycznym. Ponieważ lista państw przygotowana była w języku francuskim, pierwszym krajem, który objął wspólnotowe przywództwo – jeszcze w ramach Wysokiej Władzy EWWiS – były Niemcy (fr. Allemagne). Wraz z przedłużeniem kadencji przewodnictwa z 3 do 6 miesięcy ułożono nową listę, opartą o nazwy państw w językach narodowych, dlatego też pierwszym krajem sprawującym wspólnotowe przywództwo po traktatach rzymskich została Belgia. Kolejne zmiany w kolejności zachodziły wraz z rozszerzeniem o nowych członków, których trzeba było uwzględnić w kolejce. Ostatecznie porzucono porządek alfabetyczny, ustalając nowe listy w oparciu o czynniki takie, jak wielkość kraju, czy podział na „starych” i „nowych” członków. Ważnym elementem, który pojawił się na początku lat 90-tych, była tzw. trojka, która oprócz państwa sprawującego prezydencję obejmowała państwo, które właśnie zakończyło swoją kadencję oraz państwo, które miało przewodnictwo przejąć. Ta forma współpracy powstała w sposób naturalny jako forma współpracy i koordynacji władz krajów przewodniczących Radzie. Ostatecznie przyjęto model trio prezydencji, sprawujących półtoraroczne kadencje, których skład jest wybierany zależnie od wielkości i położenia państw. Kryteria doboru mają na celu tworzenie odpowiednio „wymieszanych” grup, w których znajdowałyby się zarówno państwa mniejsze, jak i większe, a także by obok krajów z „nowej dwunastki” występowały kraje „starej Unii”, mające doświadczenie w sprawowaniu przywództwa.

Obecnie obowiązująca lista została uchwalona decyzją Rady z 1 grudnia 2009 i zawiera ona następującą kolejność obejmowania prezydencji w Radzie (kolor czcionki wskazuje państwa będące w jednym trio prezydencji):

*Po decyzji o Brexicie Wielka Brytania zdecydowała się zrezygnować z prezydencji w roku 2017. Decyzja spowodowała zmiany w harmonogramie prezydencji. Aktualny harmonogram poniżej.

1 stycznia – 30 czerwca 2007
Niemcy
1 lipca – 31 grudnia 2007
Portugalia
1 stycznia – 30 czerwca 2008
Słowenia
1 lipca – 31 grudnia 2008
Francja
1 stycznia – 30 czerwca 2009
Republika Czeska
1 lipca – 31 grudnia 2009
Szwecja
1 stycznia – 30 czerwca 2010
Hiszpania
1 lipca – 31 grudnia 2010
Belgia
1 stycznia – 30 czerwca 2011
Węgry
1 lipca – 31 grudnia 2011
Polska
1 stycznia – 30 czerwca 2012
Dania
1 lipca – 31 grudnia 2012
Cypr
1 stycznia – 30 czerwca 2013
Irlandia
1 lipca – 31 grudnia 2013
Litwa
1 stycznia – 30 czerwca 2014
Grecja
1 lipca – 31 grudnia 2014
Włochy
1 stycznia – 30 czerwca 2015
Łotwa
1 lipca – 31 grudnia 2015
Luksemburg
1 stycznia – 30 czerwca 2016
Holandia
1 lipca – 31 grudnia2016
Słowacja
1 stycznia – 30 czerwca 2017
Malta
1 lipca – 31 grudnia 2017
*Wielka Brytania  Estonia
1 stycznia – 30 czerwca 2018
Bułgaria
1 lipca – 31 grudnia 2018
Austria
1 stycznia – 30 czerwca 2019
Rumunia
1 lipca – 31 grudnia 2019
Finlandia
1 stycznia – 30 czerwca 2020
Chorwacja
1 lipca – 31 grudnia 2020 Niemcy
1 stycznia – 30 czerwca 2021 Portugalia
1 lipca – 31 grudnia 2021 Słowenia
1 stycznia – 30 czerwca 2022 Francja
1 lipca – 31 grudnia 2022 Czechy
1 stycznia – 30 czerwca 2023 Szwecja
1 lipca – 31 grudnia 2023 Hiszpania
1 stycznia – 30 czerwca 2024 Belgia
1 lipca – 31 grudnia 2024 Węgry
1 stycznia – 30 czerwca 2025 Polska
1 lipca – 31 grudnia 2025 Dania
1 stycznia – 30 czerwca 2026 Cypr
1 lipca – 31 grudnia 2026 Irlandia
1 stycznia – 30 czerwca 2027 Litwa
1 lipca – 31 grudnia 2027 Grecja
1 stycznia – 30 czerwca 2028 Włochy
1 lipca – 31 grudnia 2028 Łotwa
1 stycznia – 30 czerwca 2029 Luksemburg
1 lipca – 31 grudnia 2029 Holandia
1 stycznia – 30 czerwca 2030 Słowacja
1 lipca – 31 grudnia 2030 Malta

Źródła:

1. J. Barcz, Prezydencja w Radzie Unii Europejskiej: podstawy prawne i ramy instytucjonalne wraz z podstawowymi dokumentami, Warszawa 2010

2. L. Jesień, Prezydencja Unii Europejskiej. Zinstytucjonalizowana procedura przywództwa politycznego, Warszawa 2011

3. J. Nadolska, K. A. Wojtaszczyk (red.), Polska prezydencja w Unii Europejskiej, Warszawa 2010

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać