Beata Żakowska 10.03.2012
Inne
Polityka strukturalna UE
fot. europa.eu

Polityka strukturalna UE obejmuje szereg działań, które sprzyjają stymulowaniu długookresowych zmian na gruncie społeczno – gospodarczym poszczególnych regionów i państw członkowskich Unii. Celem tych działań jest wyrównywanie dysproporcji pomiędzy regionami oraz usuwanie opóźnień w rozwoju obszarów najbiedniejszych, co w efekcie ma przełożyć się na harmonijny wzrost całej Unii Europejskiej. W związku z powyższym, polityka strukturalna nazywana bywa również polityką regionalną lub też polityką spójności.

Historia i etapy rozwoju

Przesłanki do rozwoju wspólnotowej polityki strukturalnej znalazły się już w Traktatach Rzymskich. W preambule Traktatu powołującego Wspólnotę Europejską, państwa założycielskie wyraziły troskę o „zapewnienie ich harmonijnego rozwoju, poprzez zmniejszenie różnic istniejących między poszczególnymi regionami oraz opóźnienia regionów mniej uprzywilejowanych” [1].

Niemniej, traktaty założycielskie nie podnosiły expressis verbis kwestii polityki strukturalnej. Pierwsza propozycja jej założeń, w tym też utworzenia Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego została zgłoszona przez Komisję Europejską w 1969 r. Koncepcja Komisji nie zyskała jednak wówczas wystarczającego poparcia [2]. Stało się to dopiero kilka lat później, w momencie pierwszego rozszerzenia w latach 70, gdy do grona członków WE dołączyły Dania, Irlandia oraz Wielka Brytania. Zwłaszcza dwa ostatnie kraje borykały się z problemem nierównomiernego wzrostu gospodarczego poszczególnych regionów i to dzięki ich akcesji podjęto zdecydowane kroki na rzecz stworzenia solidnych podwalin dla polityki spójności. Zarówno Wielka Brytania, jak i Irlandia uzależniły bowiem swoje członkowstwo we Wspólnocie od możliwości wdrożenia mechanizmu EFRR [3]. Tym samym, w 1975 r. podjęto formalną decyzję o utworzeniu funduszu.

Kolejne rozszerzenia w latach 80 i przyjęcie państw o dużo niższym poziomie rozwoju gospodarczego, tj. Grecji (1981 r.), Hiszpanii oraz Portugalii (1986 r.) pociągnęły za sobą potrzebę istotnych modyfikacji w dotychczasowym kształcie polityki strukturalnej. Na mocy Jednolitego Aktu Europejskiego w 1986 r., poprzez wprowadzenie do TWE Tytułu XIV (obecnie XVIII), poświęconemu spójności ekonomicznej i społecznej, polityka regionalna uzyskała w końcu podstawy traktatowe.

Konsekwencją drugiego rozszerzenia oraz przyjęcia JAE było z kolei przeprowadzenie dwóch gruntownych reform funduszy strukturalnych, określanych – od nazwiska ich twórcy, ówczesnego przewodniczącego Komisji WE – mianem pakietów Delorsa. Objęły one lata 1988 – 1993 oraz 1994 – 1999. Główne założenia reform dotyczyły przede wszystkim wprowadzenia zasady koncentracji środków w aspekcie finansowym, geograficznym i celowym. Oznaczało to integrację środków finansowych, rozproszonych w ramach poprzednio rozdzielnie funkcjonujących funduszy strukturalnych, wyznaczanie według określonych kryteriów obszarów uprawnionych do wsparcia oraz definiowanie z góry celów, które mogą być finansowane z budżetu przeznaczonego na realizację polityki spójności. Ponadto, zadecydowano, że działania polityki strukturalnej będą podejmowane w ramach tzw. wieloletnich planów rozwoju, przygotowywanych przez władze krajowe w porozumieniu z regionami, a następnie zatwierdzane przez KE. Jednocześnie, Komisja uzyskała prawo do tworzenia własnych programów, wspierających wybrane obszary tematyczne, mieszczące się w zakresie celów ogólnych – tzw. Inicjatyw Wspólnotowych [4].

Istotnym faktem jest, iż w wyniku realizacji pakietów Delorsa nakłady z budżetu WE przeznaczone na finansowanie funduszy strukturalnych wzrosły z 5 proc. w 1975 r. do blisko 40 proc. w 1999 r. [5]

Kolejnym etapem w rozwoju polityki strukturalnej była przyjęta w 1999 r. w Berlinie Agenda 2000 (inaczej pakiet Santera). Określiła ona założenia tej polityki na lata 2000 – 2006, z których najważniejsze zostały przeniesione na kolejny okres programowania.

Zasady i cele

Polityka spójności UE realizowana jest obecnie według określonych zasad, z których podstawowe to [6]:

  1. zasada komplementarności, oznaczjąca, iż pomoc UE w wyrównywaniu dysproporcji uzupełnia jedynie działania krajowe,

  2. zasada spójności, wprowadzająca obowiązek zachowania integralności prowadzonych działań z innymi politykami, priorytetami oraz instrumentami finansowymi Unii,

  3. zasada partnerstwa, mówiąca o ścisłej współpracy KE z każdym państwem członkowskim, władzami regionalnymi i miejskimi oraz partnerami społecznymi na gruncie polityki spójności,

  4. zasada pomocniczości (subsydiarności), wskazująca, że UE działa w obszarze kompetencji nie wyłącznych, należących do państw członkowskich (a do takich zaliczają się kwestie rozwoju regionalnego), tylko wtedy, gdy cele działań nie mogą być zrealizowane w drodze interwencji danego państwa, a jednocześnie ich lepszą realizacje zapewnią organy unijne,

  5. zasada dodatkowości, funkcjonująca już od 1988 r. i zapewniająca, że wkład pochodzący z funduszy strukturalnych nie zastępuje w całości publicznych lub równoważnych wydatków strukturalnym, które ponosi państwo członkowskie,

  6. zasada proporcjonalności (interwencji proporcjonalnej), która oznacza, że im mniejszy wkład finansowy Unii, tym mniejsze zaangażowanie KE, a tym samym większa odpowiedzialność leżąca po stronie państwa członkowskiego.

Koncentracja działań w ramach polityki strukturalnej opiera się na wyznaczonych przez UE celach. Na mocy Agendy 2000 liczba celów uległa ograniczeniu z 7 do 3. W latach 2007 – 2013 są one następujące [7]:

Cel 1. Konwergencja, wspierający wzrost gospodarczy oraz tworzenie nowych miejsc pracy w najbiedniejszych regionach, tj. o PKB na głowę mieszkańca niższym niż 75 proc. średniej UE,

Cel 2. Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie, w ramach którego finansowane są przemiany strukturalne w regionach nie kwalifikujących się do objęcia wsparciem w ramach celu 1, a także zmiany zachodzące na rynku pracy,

Cel 3. Europejska Współpraca terytorialna, obejmujący współpracę transgraniczną, transnarodową i międzyregionalną.

Na wyżej wskazane cele przeznaczono odpowiednio ok. 81 proc., 16 proc. i 2,5 proc. środków polityki strukturalnej [8].

Instrumenty realizacji

Narzędziami, które umożliwiają wdrażanie polityki spójności są fundusze strukturalne. Zalicza się do nich Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), służący do finansowania tzw. projektów twardych, podejmowanych w ramach wszystkich celów polityki strukturalnej, a także Europejski Fundusz Społeczny (EFS), wspierający przedsięwzięcia o charakterze miękkim, w tematach mieszczących się w Celu 1. oraz 2. Do 2007 roku w skład funduszy strukturalnych, czyli również instrumentów polityki strukturalnej wchodziły Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa oraz Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnictwa. Dziś natomiast, pod lekko zmodyfikowanymi nazwami funkcjonują one w ramach Wspólnej Polityki Rolnej.

Należy jednak pamiętać, iż Fundusz Spójności z którego finansowane są duże inwestycje infrastrukturalne dotyczące środowiska oraz europejskich sieci transportowych TEN-T, choć podlegający podobnym zasadom jak instrumenty polityki regionalnej, nie jest funduszem strukturalnym.

Polityka strukturalna w latach 2007 – 2013

Wśród głównych założeń polityki spójności w obecnym okresie programowania, oprócz wyżej już wskazanych, warto dodać:

– utrzymanie budżetu polityki na wysokim poziomie, tj. ponad 1/3 ogólnego budżetu UE,

– rezygnację z wprowadzonych w latach 80 Inicjatyw Wspólnotowych oraz włączenie ich do Celu 3,

– uproszczenie systemu wdrażania poprzez m.in. jednofunduszowe programowanie (jeden fundusz – jeden program), bardziej elastyczne reguły odnoszące się do kwalifikowalności wydatków,

– włączenie Funduszu Spójności do głównego nurtu programowania i ujednolicenie zasad wykorzystywania środków, przy zachowaniu jego odrębności od funduszy strukturalnych.

Przypisy:

[1]Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską, wersja skonsolidowana, Dz. Urz. UE C z 10.11.1997 r.

[2]Cini M. (red.), Unia Europejska. Organizacja i funkcjonowanie, Warszawa 2007, str. 399.

[3]Cini M. (red.), Unia Europejska. Organizacja i funkcjonowanie, Warszawa 2007, str. 398 – 399.

[4]Kawecka – Wyrzykowska E., Synowiec E.(red.), Unia Europejska. Tom I, Warszawa 2004, str. 286 – 289.

[5]Cini M. (red.), Unia Europejska. Organizacja i funkcjonowanie, Warszawa 2007, str. 399.

[6]Zbiór aktów prawnych WE w zakresie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności na lata 2007 – 2013. Komentarz, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2008, str. 36 – 43.

[7]Zbiór aktów prawnych WE w zakresie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności na lata 2007 – 2013. Komentarz, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2008, str. 10, 24 – 26.

[8]Zbiór aktów prawnych WE w zakresie funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności na lata 2007 – 2013. Komentarz, Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, Warszawa 2008, str. 10.

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać