Tamara Barriga 16.04.2011
Instytucje i organy UE
Parlament Europejski
fot. europarl.europa.eu

Parlament Europejski (PE) jest instytucją Unii Europejskiej o ponadnarodowym charakterze, składającą się z przedstawicieli obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej. Jest jedynym na świecie zgromadzeniem międzynarodowym wyłanianym w demokratycznych, powszechnych i bezpośrednich wyborach, które odbywają się jednocześnie we wszystkich państwach członkowskich. Parlament Europejski podejmując decyzje zawsze przemawia w interesie narodów europejskich, a działalność na forum politycznym UE prowadzi na takich obszarach jak polityka zagraniczna, globalizacja, ochrona praw człowieka, obszar wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości czy przestrzeganie równouprawnienia i walka z dyskryminacją.

PE ma trzy siedziby:

– Luksemburg – siedziba administracji

– Strasburg – sesje plenarne (12 w skali rocznej – w pierwszym tygodniu każdego miesiąca)

– Bruksela – sesje plenarne (6 w skali rocznej – sesje dwudniowe) oraz spotkania komisji parlamentarnych.

Instytucja ta wywodzi się ze Wspólnego Zgromadzenia EWWiS, ale także ze Zgromadzenia Parlamentarnego EWG i Euratomu – od 1958 roku funkcjonowało jedno wspólne Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne, zaś od 1962 roku nazywane było ono Parlamentem Europejskim.

Momentem przełomowym w rozwoju PE jest rok 1979. Do tego czasu jego skład wyłaniany był w drodze delegowania deputowanych przez narodowe parlamenty państw członkowskich. Decyzję o tym podjęto w Akcie o Wyborach Europejskich (1976), który określił zasady przeprowadzenia wyborów, pięcioletnią kadencję, termin ich rozpoczęcia oraz ich ramy czasowe. Uregulowano także charakter mandatu – zakaz łączenia mandatu deputowanego PE i parlamentu krajowego. Nie udało się jednak wprowadzić jednolitej ordynacji wyborczej. Impas w tej kwestii trwa do dziś, ale najczęściej stosowane w krajach członkowskich są system proporcjonalny i metoda d’Hondta, a każdy obywatel UE ma czynne i bierne prawo wyborcze (niezależnie od miejsca zamieszkania na terenie Unii Europejskiej)

Obecnie w Parlamencie Europejskim zasiada 751 posłów (zgodnie z postanowieniami Traktatu Lizbońskiego powinno być ich 750 i Przewodniczący) z 28 krajów. Największą liczbą mandatów dysponują Niemcy (96). Polska posiada 51 mandatów.

Posłowie nie zasiadają tu według kraju pochodzenia, a według przynależności do jednego z siedmiu ogólnoeuropejskich ugrupowań politycznych – frakcji. Istnieje też możliwość zostania posłem niezrzeszonym.

Struktura wewnętrzna Parlamentu Europejskiego podzielona jest na organy traktatowe (wymienione w TWE) i organy regulaminowe (wymienione w Regulaminie PE). W skład organów traktatowych wchodzą Przewodniczący oraz Prezydium. Od 2009 roku przewodniczącym, stojącym na czele prac PE, jest Martin Schultz. Prezydium  to Przewodniczący, 14 wiceprzewodniczących i Komitet Kwestorów (głos doradczy) – kieruje ono wewnętrznym funkcjonowaniem Parlamentu Europejskiego.

Organy regulaminowe to organy przewodnictwa wewnętrznego (organy traktatowe oraz wiceprzewodniczący, kwestorzy, Konferencja Przewodniczących, Konferencja Przewodniczących Komisji, Konferencja Przewodniczących Delegacji), komisje parlamentarne oraz frakcje polityczne.

Warto wspomnieć o funkcjach Parlamentu Europejskiego – te można podzielić na trzy zasadnicze obszary. Przede wszystkim PE zajmuje się przyjmowaniem aktów prawa europejskiego w wielu obszarach wspólnie z Radą – w oparciu o procedurę współdecyzji. Istotnym jest fakt, że jednym z czynników gwarantujących demokratyczne umocowanie prawa europejskiego jest to, że członkowie PE wybierani są bezpośrednio przez obywateli. Natomiast zgoda PE wymagana jest przy podejmowaniu ważnych decyzji, np. dotyczących przyjęcia do UE nowych krajów. Sprawowanie tej funkcji możliwe jest dzięki stosowaniu czterech różnych procedur.

Procedury

Pierwsza procedura to procedura zgody stanowiąca prawo weta jakim dysponuje Parlament. Zgody wymagają kwestie związane z przystąpieniem do UE nowych państw, zawieranie przez nią umów o stowarzyszeniu państw trzecich, zawieszenie praw członkowskich w wyniku naruszenia przez państwo członkowskie zasad na podstawie których funkcjonuje UE, zawarcie międzynarodowych umów oraz określanie priorytetów i organizacji funduszy strukturalnych.

Drugą jest procedura współdecydowania. Jest to główna procedura legislacyjna – stawia Parlament na pozycji równorzędnej Radzie i prowadzi do przyjęcia wspólnych aktów obu instytucji.

Przy zastosowaniu procedury współpracy PE, w ciągu trzech miesięcy od przekazania mu wspólnego stanowiska Rady UE, ma prawo bezwzględną większością głosów zaproponować zmiany bądź odrzucić stanowisko Rady. Procedura ta ma zastosowanie jedynie przy kwestiach wynikających z tworzenia i funkcjonowania unii gospodarczo – walutowej.

Czwartą jest procedura konsultacji (obligatoryjnych i fakultatywnych), obowiązuje ona w określonych sytuacjach – gdy postanowienia traktatowe nakładają na Radę obowiązek konsultacji z PE przed podjęciem ostatecznej decyzji.

Kolejny obszar to nadzór demokratyczny nad pozostałymi instytucjami UE, a w szczególności nad Komisją Europejską (zgoda na ostateczne powołanie jej składu, wotum nieufności wobec niej, regularne badanie sprawozdań Komisji). Co więcej sprawuje on również nadzór nad Radą poprzez interpelacje poselskie, dodatkowo bada petycje obywateli i powoływanie komisji śledczych.

Trzecim obszarem funkcjonowania Parlamentu Europejskiego są jego kompetencje budżetowe. Sprawuje on bowiem pieczę nad budżetem UE, wraz z Radą przyjmuje budżet – debatuje nad nim w dwóch kolejnych czytaniach. Poza tym budżet nie może wejść w życie bez podpisu przewodniczącego PE. Dokonuje także monitoringu sposobów wydatkowania pieniędzy poprzez działalność Komisji Kontroli Budżetowej.

Kompetencje PE możemy podzielić na kompetencje legislacyjne, kontrolne, opiniodawcze i doradcze, kreacyjne i pozostałe.

Kompetencje legislacyjne polegają współdziałaniu w uchwalaniu prawa wspólnotowego z Radą i Komisją, a także z Komitetem Regionów i Europejskim Komitetem Ekonomiczno – Społecznym (ważne jest to, że PE nie posiada samodzielnych kompetencji do stanowienia prawa).

Kompetencje kontrolne polegają na sprawowaniu demokratycznej kontroli nad różnymi przejawami działalności Unii Europejskiej. Uprawnienia te Parlament wypełnia poprzez system interpelacji i pytań, coroczną dyskusją nad sprawozdaniem o działalności UE przedkładanym przez Komisję, wyrażanie wotum nieufności wobec KE oraz udzielanie absolutorium z wykonania budżetu.

Funkcja opiniodawcza i doradcza przejawia się przede wszystkim poprzez wyrażanie opinii co do działalności innych instytucji.

Kompetencje kreacyjne w dużym stopniu pokrywają się z tymi kontrolnymi. PE powołuje Przewodniczącego i członków Komisji Europejskiej, Rzecznika Praw Obywatelskich, a także konsultuje kandydatury członków do innych instytucji i organów.

Kompetencje pozostałe to głównie te z zakresu utrzymywania relacji z parlamentami narodowymi, a także utrzymywanie kontaktów z obywatelami Wspólnoty.

Należy również wspomnieć o sposobie działania Parlamentu Europejskiego – jego wszelkie prace odbywają się w trybie sesyjnym. W ramach sesji odbywają się posiedzenia plenarne i posiedzenia komisji. Istnieje również możliwość zwołania sesji nadzwyczajnej na żądanie większości posłów lub Rady lub Komisji. Posiedzenia plenarne i komisji parlamentarnych są jawne, natomiast frakcji parlamentarnych – tajne.

Ponadto PE wyróżnia się na tle innych instytucji koniecznością zapewnienia pełnej wielojęzyczności ponieważ instytucja ta ma być jak najbardziej dostępna i przejrzysta dla obywateli. Jest to także odzwierciedlenie kulturowej i językowej różnorodności w Unii Europejskiej. Prace Parlamentu są prowadzone we wszystkich językach urzędowych UE, a od rozszerzenia o Rumunię i Bułgarię i po nadaniu statusu oficjalnego językowi irlandzkiemu jest ich 23.

Źródła:

1. K. Cholawo – Sosnowska, K. Karbowska, A.Wnukowska, Instytucje Unii Europejskiej, Warszawa 2005, s. 28 – 53

2. A. Wierzchowska, System Instytucjonalny Unii Europejskiej, Warszawa 2008, s. 134 – 157

strony internetowe:

1. europarl.europa.eu

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać