Marta Gans 16.08.2013
Dokumenty i akty prawne UE
Pakt Stabilności i Wzrostu
fot. ec.europa.eu

Pakt Stabilności i Wzrostu (PSW, ang. Stability and Growth Pact) – zbiór aktów prawnych dostarczających reguł koordynacji polityki fiskalnej w ramach Unii Europejskiej. Został podpisany przez przedstawicieli krajów członkowskich w Amsterdamie w 1997 roku.

Pakt Stabilności i Wzrostu obejmuje ramię prewencyjne oraz ramię korekcyjne. Prewencyjna funkcja PSW odpowiada Procedurze Wielostronnego Nadzoru. Korekcyjna rola PSW jest równoznaczna z uruchomieniem Procedury Nadmiernego Deficytu.

 

Cel koordynacji polityki fiskalnej przez PSW

Głównym celem PSW jest zapobieganie tzw. efektowi „jazdy na gapę” (free-ride). W tym przypadku oznacza to, że prowadzenie jednolitej polityki pieniężnej stanowi pokusę rozluźnienia polityki fiskalnej krajów członkowskich strefy euro, jako że mogą one korzystać z wiarygodności wspólnej waluty i dzięki temu ponosić niższe koszty obsługi długu publicznego. To z kolei stanowi zachętę do dalszego prowadzenia nadmiernie ekspansywnej polityki fiskalnej. Takie zachowanie podważa jednak stabilność Unii Gospodarczej i Walutowej oraz samej waluty euro. Dlatego Procedura Wzajemnego Nadzoru ma zapobiegać powstaniu nadmiernych deficytów, zaś Procedura Nadmiernego Deficytu – doprowadzić powstały deficyt do akceptowalnego poziomu.

 

Procedura Wielostronnego Nadzoru – ramię prewencyjne

Traktat z Maastricht ustanawia, że w ramach procedury wielostronnego nadzoru państwa członkowskie mają obowiązek traktować swoje narodowe polityki gospodarcze jako punkt wspólnego zainteresowania, a także koordynować je w ramach Rady, zgodnie z ogólnymi kierunkami polityki gospodarczej BEPGs (Broad Economic Policy Guidelines). BEPGs są podstawą do sformułowania programów realizacji tych polityk przez państwa członkowskie UE. Kraje należące do strefy euro przygotowują programy stabilizacyjne (odnoszące się jedynie do polityki fiskalnej, jako że polityka pieniężna została w ich wypadku przeniesiona na poziom unijny), natomiast kraje z derogacją programy konwergencji. Kluczowe jest znaczenie MTO (Medium Term Objective) – średnioterminowych celów budżetowych, do których osiągnięcia powinny dążyć kraje członkowskie.

 

 

Procedura Nadmiernego Deficytu – ramię korekcyjne

Po zaobserwowaniu przez Komisję nieprawidłowości w wypełnianiu budżetowych kryteriów stabilności/konwergencji, dany kraj ma obowiązek przedstawić odpowiednie sprawozdanie. Niezależnie od tego, Komisja przygotowuje własną analizę sytuacji, którą kieruje do Komitetu Ekonomiczno-Finansowego oraz do Rady UE. Uwzględniając wniosek Komisji, opinię Komitetu Ekonomiczno-Finansowego, a także sprawozdanie państwa, Rada może podjąć decyzję o rozpoczęciu procedury nadmiernego deficytu. Pierwszym krokiem PND jest skierowanie do danego kraju niejawnego dla opinii publicznej zalecenia skorygowania sytuacji budżetowej we wskazanym przez Radę terminie, przy czym to państwo samodzielnie decyduje o tym, jakie środki w tym celu zastosować. Jeśli dany kraj nie podejmie efektywnych działań w tym kierunku, Rada podejmuje decyzję o ujawnieniu treści zalecenia. Kolejne kroki mogą być podejmowane tylko w odniesieniu do krajów strefy euro i są to: wystosowanie precyzyjnych zaleceń co do polityki gospodarczej, co ogranicza swobodę kraju w zakresie wyboru środków, oraz nałożenie sankcji. Sankcje mogą dotyczyć:

 

– nakazu upublicznienia dodatkowych informacji przed emisją obligacji (co może obniżyć ich atrakcyjność w oczach inwestorów ze względu na wyższe ryzyko),
– rewizji polityki udzielania danemu krajowi pożyczek przez Europejski Bank Inwestycyjny,
– konieczności złożenia nieoprocentowanego depozytu do czasu przywrócenia równowagi,
– grzywny w wysokości do 0,5 proc. PKB tego kraju.

 

 

 

Słabości PSW przed kryzysem

Jedną ze słabości Paktu jest pozostawienie kompetencji do wszczęcia procedury nadmiernego deficytu, jak i do decyzji o podjęciu poszczególnych kroków Radzie UE, która jest ze swej natury instytucją silnie upolitycznioną i reprezentującą w pierwszej kolejności interesy narodowe. W związku z tym PND nie jest tak skuteczna jak mogłaby być, gdyby cechował ją większy automatyzm. Istnieje bowiem obawa, że w przypadku gdy przekroczenie normy deficytu dotyka kraje o silnej pozycji politycznej w ramach UE, to właśnie polityka może wziąć górę tak nad prawem, jak i nad dobrem gospodarki. Przykładem tego może być niepodjęcie działań względem nadmiernego deficytu odnotowanego w Niemczech i Francji w 2003 roku, nawet pomimo odwołania się Komisji od decyzji Rady do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Inny dowód świadczący o niskiej skuteczności funkcjonujących rozwiązań mających na celu stabilizację sytuacji budżetowej w ramach UE stanowią statystyki dotyczące ilości przekroczeń wartości referencyjnej w poszczególnych krajach UE w latach 1999-2009. Jedynie dwa kraje – Luksemburg i Finlandia – nigdy nie przekroczyły poziomu deficytu budżetowego wynoszącego 3 procent PKB. Po przeciwnej stronie mamy Grecję, która co roku przekraczała dozwoloną wartość deficytu. Jednak również kraje takie jak Francja czy Niemcy, które wydają się relatywnie stabilnymi gospodarkami UE przekroczyły dopuszczalną wartość aż pięciokrotnie. Pomimo tego grzywny przewidziane przez PSW nigdy nie zostały nałożone na żaden kraj.

 

 

Wzmocnienie regulacji PSW w reakcji na kryzys

Jako iż nieskuteczność w egzekwowaniu postanowień PSW uznaje się za jedną z głównych przyczyn kryzysu zadłużeniowego w strefie euro jego regulacje podlegały modyfikacjom w wyniku przyjętych reform. W ramach tzw. Sześciopaku w odniesieniu do prewencyjnej części Paktu Stabilności i Wzrostu wprowadzono regułę wydatkową ograniczającą roczny wzrost wydatków budżetowych do poziomu nieprzekraczającego średniookresowego tempa wzrostu PKB. Ma to na celu zapewnienie, że w przypadku osiągnięcia ponadplanowych dochodów do budżetu zostaną one wykorzystane do zredukowania długu publicznego, a nie powiększą puli wydatków. W ten sposób ma to wzmocnić dążenia państw członkowskich do osiągania ustalonych średniookresowych celów budżetowych (MTO). Jeżeli określony kraj nie osiągnie swojego MTO, a  jednocześnie tempo wzrostu wydatków będzie znacząco odchylało się od wartości referencyjnej, istnieje możliwość nałożenia na niego sankcji w postaci konieczności złożenia oprocentowanego depozytu w wysokości 0,2 proc. PKB.

 

W zakresie korekcyjnej części PSW wprowadzono kilka znaczących zmian. Przede wszystkim, położono większy nacisk na kryterium długu publicznego, którego wartość nie może przekraczać 60 procent PKB. Warto zauważyć, że na chwilę obecną wartość ta jest przekroczona w zdecydowanej większości krajów strefy euro, co świadczy o łagodnym podejściu do tego kryterium w okresie poprzedzającym kryzys. Omawiana reforma przewiduje, że gdy poziom długu przekroczy wartość referencyjną, wymagane będzie podjęcie działań w kierunku jego redukcji, nawet gdy wysokość deficytu będzie poniżej
3 proc. PKB. Wprowadzono także wartościowy punkt odniesienia dla oceny stopnia redukcji długu. Zadowalające tempo zmniejszania zadłużenia zostanie osiągnięte, gdy w ciągu trzech lat średnioroczne tempo redukcji wyniesie co najmniej 1/20 wartości, o jaką poziom długu przekracza 60 proc. PKB. Oznacza to, że np. Grecja, której zadłużenie wyniosło w 2012 roku blisko 160 proc. PKB, powinna zmniejszać jego poziom średnio o 5 p.p. rocznie.

Wzmocnienie Paktu Stabilności i Wzrostu wiąże się także z wprowadzeniem nowych reguł dotyczących sankcji finansowych obowiązujących kraje strefy euro. Wraz z otwarciem Procedury Nadmiernego Deficytu, objęty nią kraj będzie zobowiązany do złożenia nieoprocentowanego depozytu w wysokości 0,2 proc. PKB. Jeżeli kraj nie będzie stosował się do rekomendacji Rady dotyczących sposobu redukcji deficytu, depozyt zostanie zamieniony w bezzwrotną karę. Dalsze zaniechania mogą doprowadzić do zwiększenia kary do maksymalnie 0,5 proc. PKB. Jednocześnie, aby zapewnić większy automatyzm w egzekwowaniu sankcji została wprowadzona tzw. zasada odwróconej większości w głosowaniu. Oznacza to, że wniosek Komisji o nałożeniu sankcji zostanie przyjęty, o ile nie sprzeciwi się temu kwalifikowana większość.

Z kolei tzw. Dwupak daje Komisji możliwość wystąpienia z wnioskiem o przygotowanie nowego projektu budżetu, jeśli nie spełnia on postanowień PSW.

 

Źródła:

1. Borowski J., Integracja monetarna. Wyzwania dla Polski, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2011

2. Bourrinet J., Vigneron Ph., Paradoksy strefy euro, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, Poznań 2011

3. Nowak-Far A., Unia gospodarcza i walutowa w Europie, Instytut Wydawniczy EuroPrawo, Warszawa 2011

strony internetowe:

1. http://www.sejm.gov.pl/sejm7.nsf/BASLeksykon.xsp?id=57CCE4572261D82CC1257A710031E5FC&litera=P, odczyt: sierpień 2013 r.

2. http://ec.europa.eu/economy_finance/economic_governance/sgp/index_en.htm, odczyt: sierpień 2013 r.

3. http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/en/ecofin/125952.pdf, odczyt: czerwiec 2013r.

4. http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-457_pl.htm, odczyt: czerwiec 2013r.

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Najnowsze w kategorii Dokumenty i akty prawne UE
Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać