Magdalena Cyran 06.10.2015
Inne
Operacje i misje pokojowe Unii Europejskiej
fot. europarl.europa.eu

Poza współpracą w celu integracji gospodarczej czy politycznej państw członkowskich, Unia Europejska zajmuje się także działaniami na rzecz zwiększania bezpieczeństwa, zarówno w Europie jak i poza jej granicami. W skład tych działań wchodzą m.in. misje pokojowe.

Obszar dotyczący współpracy na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa do 2009 roku określany był II filarem polityki Unii Europejskiej, w skład którego wchodziła polityka zagraniczna oraz polityka bezpieczeństwa. Traktat lizboński zniósł podział na filary. Jednak w ramach współpracy w zakresie polityki zagranicznej państwa członkowskie UE działają razem w zakresie: wspólnych strategii, wspierania demokracji, ochrony praw człowieka, pomocy państwom trzecim oraz przeprowadzania misji pokojowych.

Geneza wspólnego bezpieczeństwa

Plany współpracy na polu bezpieczeństwa pojawiły się wśród państw Wspólnot Europejskich już w latach 60-tych ubiegłego wieku. W październiku 1970 roku państwa członkowskie podjęły decyzję o koordynowaniu działań polityki zagranicznej w ramach nowopowstałej Europejskiej Współpracy Politycznej. Kwestie militarne i obronności zostawały w kolejnych latach funkcjonowania EWP stopniowo dodawane w skład jej kompetencji. Jednak w dalszym ciągu EWP było bardziej forum wymiany poglądów niż rzeczywistym prowadzeniem wspólnej polityki zagranicznej, gdyż nieczęsto udawało się państwom członkowskim znaleźć wspólne stanowisko w jakiejś sprawie.

Sytuacja zmieniła się po zakończeniu Zimnej Wojny i rozpadzie ZSRR w 1991 roku, gdy w obliczu zmieniającej się sytuacji geopolitycznej Wspólnoty Europejskie musiały znaleźć nowe możliwości zapewnienia bezpieczeństwa w regionie. Wyrazem tych starań było ustanowienie w Traktacie o Unii Europejskiej z lutego 1992 roku, Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Zgodnie jednak z traktatem z Maastricht sprawy wojskowe i obronne nadal pozostawały w kompetencjach Unii Zachodnioeuropejskiej, która uzyskała dzięki temu status komponentu obronnego Unii Europejskiej. W traktacie amsterdamskim z 1997 roku znalazł się zapis, który mówi o możliwości przeprowadzania przez UZE z ramienia Unii Europejskiej tzw. misji petersberskich, czyli operacji mających na celu zapewnienie bezpieczeństwa w zagrożonych regionach. Kolejne zmiany traktatowe wprowadzały dalsze rozszerzenia możliwości przeprowadzania różnorakich misji pokojowych. Zmieniał się także podmiot mający uprawnienia do ich realizacji. Początkowo była to UZE, następnie od 1994 roku do współpracy w tej dziedzinie dopuszczono także partnerów stowarzyszonych Unii Europejskiej, a w dalszym etapie rozwoju w obszarze misji pokojowych od 1997 roku do wspólnych działań przyłączyły się także państwa współpracujące w dziedzinie obronności z UZE takie jak: Algieria, Egipt, Izrael, Maroko, Mauretania oraz Tunezja.

Istotną zmianą na polu operacji pokojowych UE było ustanowienie komponentu Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, którym została Europejska Polityka Bezpieczeństwa i Obrony, czego konsekwencją było przejęcie przez nowopowstałą instytucję od UZE części kompetencji w dziedzinie obronności. W efekcie tych zmian od połowy 2001 roku prawo do prowadzenia misji pokojowych w ramach EPBiO ma wyłącznie Unia Europejska. Kolejnym porozumieniem mającym kluczowe znaczenie dla kwestii obronności UE był traktat lizboński z 2007 roku, który wszedł w życie w roku 2009. Dokument ten wprowadził pojęcie Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony  (WPBiO), Ponadto, traktat poprzez nowe instytucje, takie jak: Wysoki Przedstawiciel ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz Europejska Służba Działań Zewnętrznych, podkreślił znaczenie polityki bezpieczeństwa w Unii Europejskiej.

W wyniku trwających kilkadziesiąt lat procesów instytucjonalizacji obecnie Unia Europejska ma prawo do przeprowadzania misji pokojowych o różnym charakterze, takich jak:

  • misje humanitarne i ratunkowe,
  • misje utrzymania pokoju,
  • misje zbrojne zarządzania kryzysowego,
  • misje przywracania pokoju,
  • działania rozbrojeniowe,
  • misje doradztwa wojskowego i wsparcia,
  • misje zapobiegania konfliktom,
  • misje zbrojne służące stabilizowaniu sytuacji po konfliktach,
  • dodatkową kwestią jest możliwość prowadzenia przez UE działań mających na celu zwalczanie terroryzmu.

Jako, że Unia Europejska nie posiada własnej armii, cele związane z WPBiO wykonywane są przez siły wojskowe państw członkowskich, działające wspólnie pod egidą UE. Natomiast od 2007 roku powstały dwie grupy bojowe sił szybkiego reagowania, w skład których wchodzą dwie grupy żołnierzy państw członkowskich liczące – każda po 1500 wojskowych, które są w stanie jednocześnie przeprowadzić akcje militarne wymagające natychmiastowej interwencji.

Od roku 2003 połączone siły armii państw członkowskich UE brały udział w ponad 30 misjach pokojowych na trzech kontynentach. Polska jako państwo członkowskie bierze aktywny udział w tym obszarze działalności UE. Ministerstwo Spraw Zagranicznych Polski podaje na swojej stronie internetowej wykaz operacji pokojowych UE, zaznaczając, w które zaangażowane były polskie siły zbrojne. Do misji pokojowych, w których Polska brała aktywny udział należały takie misje jak:

  • EUBAM Moldova/Ukraine – jest to misja techniczno-doradcza mająca na celu wzmocnienie współpracy transgranicznej, harmonizację procedur i standardów zarządzania granicami zgodnie ze standardami UE oraz pomoc w zwiększeniu zdolności operacyjnych służb granicznych Mołdawii i Ukrainy. Rozpoczęła się w listopadzie 2005 i jej siedzibą jest Odessa.
  • EUFOR ALTHEA BiH – głównym celem tej misji jest wspieranie władz Bośni i Hercegowiny i szkolenia dla tamtejszych sił zbrojnych. Rozpoczęła się w grudniu 2004 roku.
  • EUJUST LEX Irak (EU Integrated Rule of Law Mission) – rozpoczęta w lipcu 2005 roku misja ma na celu wsparcie irackiego systemu sprawiedliwości.
  • EUMM Gruzja – głównym zadaniem tej misji jest wsparcie rozwiązania pokojowego konfliktu rosyjsko-gruzińskiego. Rozpoczęła się ona we wrześniu 2008 roku.
  • EUPOL Afghanistan – misja rozpoczęta w czerwcu 2007 roku ma na celu wsparcie tworzonej Narodowej Policji Afganistanu.
  • EULEX Kosovo – misja mająca na celu wspieranie i umacnianie władz Kosowa oraz pomoc w rozwoju administracji państwa oraz służb bezpieczeństwa. Rozpoczęła się w lutym 2008 roku.
  • EUNAVFOR ATALANTA Somalia – jest pierwszą morską misją UE, której zadaniem jest zapobieganie atakom pirackim oraz eskorta statków przewożących pomoc humanitarną dla ludności Somalii. Rozpoczęła się w grudniu 2008 roku. Polska nie wysłała jednostek morskich, jednak oddelegowała ekspertów do dowództwa całej operacji.
  • EUTM Mali – rozpoczęta w styczniu 2013 misja szkoleniowo-doradcza mająca na celu przeszkolenie malijskich sił zbrojnych.

Wspólna Polityka Bezpieczeństwa i Obrony jest bardzo ważnym obszarem działań Unii Europejskiej. W dzisiejszych czasach, w których pojawiają się nowe zagrożenia związane z terroryzmem czy niestabilnością wielu regionów świata, UE musi w dalszym ciągu rozwijać swoje założenia polityki obronności, a co za tym idzie także możliwości działań na arenie międzynarodowej w ramach przeprowadzanych misji i operacji pokojowych.

 

 

Źródła:

  1. Kowalski J., Ślusarczyk Z., Unia Europejska: proces integracji europejskiej i zarys problematyki instytucjonalno-prawne, Polskie Wydawnictwo Prawnicze IURUS, Poznań 2006.
  2. Zięba R., Bezpieczeństwo międzynarodowe po zimnej wojnie, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2008.
  3. http://europa.eu/pol/cfsp/index_pl.htm [dostęp dnia 04.10.2015]
  4. https://www.msz.gov.pl/pl/polityka_zagraniczna/polityka_bezpieczenstwa/operacje_nato_i_ue/operacje_ue/ [dostęp dnia 04.10.2015]
  5. https://www.pism.pl/index/?id=1aa48fc4880bb0c9b8a3bf979d3b917e [dostęp dnia 04.10.2015]

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Najnowsze w kategorii Inne
Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać