Tomasz Klemt 30.03.2011
Obywatel w UE
Obywatelstwo Unii Europejskiej
fot. europa.eu

Obywatelstwo Unii Europejskiej zostało ustanowione na mocy Traktatu z Maastricht. Szczegółowe uregulowanie tej instytucji znajduje się w art. 20 TFUE (dawniej art. 17 TWE), który głosi, iż: „Ustanawia się obywatelstwo Unii. Obywatelem Unii jest każda osoba mająca obywatelstwo Państwa Członkowskiego. Obywatelstwo Unii ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego, nie zastępując go jednak”.

Oznacza to, że obywatelstwo Unii Europejskiej ma charakter subsydiarny (dodatkowy). Nabycie statusu obywatela UE następuje tylko w wyniku nabycia przez jednostkę obywatelstwa państwa członkowskiego UE, na warunkach przewidzianych przez prawo tego państwa. Implikuje to utratę obywatelstwa UE jedynie wskutek utraty obywatelstwa państwa członkowskiego. Obywatelstwo UE przysługuje niezależnie od wieku danej osoby.

Równocześnie, obywatelstwo UE przysługuje wszystkim obywatelom państw członkowskich, niezależnie od tego, czy mają jedno lub kilka obywatelstw (w tym – państw trzecich). Sprawa ta została rozstrzygnięta w orzeczeniu Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Micheletti z lipca 1992 roku. Mario Vicente Micheletti posiadał podwójne obywatelstwo: włoskie i argentyńskie (a zatem posiadał m. in. obywatelstwo państwa członkowskiego ówczesnej Wspólnoty Europejskiej). Zwrócił się on do władz hiszpańskich z wnioskiem o wydanie karty stałego pobytu, przedkładając jednocześnie swój włoski paszport. Władze hiszpańskie odmówiły. Wskazały przy tym, że zgodnie z prawem krajowym bipatryda (osoba posiadająca obywatelstwo dwóch krajów) przybywający do Hiszpanii, uważany jest za obywatela tylko tego z państw, którego obywatelstwo posiada a w którym przebywał bezpośrednio przed przyjazdem do Hiszpanii (w przypadku p. Micheletti była to Argentyna). Władze hiszpańskie uznały go za obywatela Argentyny i – tym samym – za osobę, która nie jest obywatelem państwa członkowskiego WE. Na tej podstawie odmówiono przyznania mu karty stałego pobytu. Micheletti wskazywał, że takie rozstrzygnięcie organów hiszpańskich pozbawia go – jako obywatela państwa członkowskiego WE – pewnych uprawnień wynikających z prawa wspólnotowego, a przysługujących obywatelom państw członkowskich WE (swoboda przepływu osób, swoboda przedsiębiorczości). ETS stwierdził że regulacja hiszpańska jest niezgodna z prawem wspólnotowym w sytuacji, gdy jej zastosowanie wobec obywatela państwa członkowskiego pozbawiłoby go uprawnień przysługujących mu na gruncie prawa wspólnotowego ze względu na przynależność państwową. Oznacza to, że z punktu widzenia prawa wspólnotowego, istotne jest jedynie, czy dana osoba posiada obywatelstwo państwa członkowskiego.

Z niektórych praw (np. petycja do PE, skarga do ombudsmana, prawo dostępu do dokumentów, prawo do dobrej administracji) mogą korzystać wszystkie osoby fizyczne (także nieposiadające obywatelstwa UE), pod warunkiem zamieszkiwania w UE oraz osoby prawne mające zarejestrowaną siedzibę na terenie UE. Można więc podsumować charakter prawny obywatelstwa UE jako: akcesoryjny, zależny od posiadania obywatelstwa krajowego państw członkowskich oraz dynamiczny.

Uprawnienia wynikające z obywatelstwa Unii Europejskiej:
1.    Swoboda przemieszczania się i osiedlania – art. 21 TFUE
2.    Czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach samorządowych w państwie zamieszkania – art. 22 ust. 1 TFUE
3.    Czynne i bierne prawo wyborcze w wyborach do PE w państwie zamieszkania – art. 22 ust. 2 TFUE
4.    Prawo do opieki dyplomatycznej i konsularnej w państwie trzecim – art. 23 TFUE
5.    Prawo inicjatywy do KE o przedłożenie wniosku w danych sprawach – art. 24 TFUE, art. 11 TUE
6.    Prawo do zwracania się na piśmie, w językach urzędowych, do unijnych instytucji, organów oraz prawo otrzymywania odpowiedzi w tym samym języku – art. 24 TFUE
7.    Prawo dostępu do dokumentów – art. 15 ust. 3 TFUE
8.    Prawo do dobrej administracji – art. 41 KPP UE
9.     Prawo petycji do PE – art. 24 TFUE
10.    Prawo skargi do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich – art. 24 TFUE

Obowiązki obywatela UE:
Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej nie nakłada na obywateli UE żadnych obowiązków o „obywatelskim”, powszechnym charakterze. Możliwość istnienia takich obowiązków przewidziana jest w art. 20 TFUE.

Procedura rozszerzenia katalogu praw (art. 25 TFUE):
Co trzy lata Komisja Europejska składa sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu, Radzie Unii Europejskiej oraz Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu w sprawie stosowania postanowień dotyczących obywatelstwa UE. Rozszerzenie tego katalogu może nastąpić w drodze specjalnej procedury prawodawczej: propozycja RUE, zgoda PE, następnie zatwierdzenie jednomyślnie przez RUE oraz zatwierdzenie przez państwa członkowskie zgodnie z wymogami konstytucyjnymi.

Bibliografia:
1.Traktat o Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010)
2.Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 83 z 30.03.2010)
3. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C 303 z 14.12.2007)
4. J. Barcz, Unia Europejska. Prawo instytucjonalne i gospodarcze, Warszawa 2008, s. 835 – 849.

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Najnowsze w kategorii Obywatel w UE
Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać