K
Sandra Sych
01.04.2016
Maciej Marszałek : Operacje utrzymania i wymuszania pokoju w systemie bezpieczeństwa międzynarodowego

Opracowanie obejmuje genezę, stan obecny oraz prognozy dotyczące rozwiązywania sytuacji kryzysowych w ciągle zmieniającym się środowisku bezpieczeństwa.

Publikacja Macieja Marszałka przedstawia omówienie użycia sił zbrojnych w operacjach wsparcia pokoju. Jest to kompleksowa analiza najważniejszych misji ONZ oraz NATO. Najbardziej wartościową częścią książki są przede wszystkim fragmenty zawierające prognozy, opracowane przez autora na podstawie wnikliwych i gruntownych interdyscyplinarnych badań obszaru operacji utrzymania i wymuszania pokoju.

 Wzrost znaczenia operacji pokojowych stał się szczególnie widoczny po zakończeniu zimnej wojny. Do lat 90. ubiegłego wieku ten typ działań był głównie domeną Organizacji Narodów Zjednoczonych, ale w późniejszym czasie aktywnie włączyły się również Unia Europejska (Unia Zachodnioeuropejska) oraz Sojusz Północnoatlantycki. Ze względu na złożoność obszaru wiedzy związanej z kompleksowym rozwiązywaniem sytuacji kryzysowych autor ograniczył swoje opracowanie do dwóch charakterystycznych kategorii z tej dziedziny – operacji wymuszania i utrzymania pokoju.

Książka M. Marszałka jest bardzo ciekawą pozycją, szczególnie godną polecenia osobom zainteresowanym tematyką bezpieczeństwa międzynarodowego. Autor pokazuje w niej, w jaki sposób na przestrzeni lat zmieniały się strategie reagowania kryzysowego. Publikacja zawiera również krytykę elementów, które przyczyniły się do niepowodzenia poszczególnych misji. M. Marszałek omawia przyczyny zarówno porażek jak i sukcesów poszczególnych działań. Poza tym autor wyjaśnia i kompleksowo opisuje złożoność operacji pokojowych oraz istotę współpracy cywilno-wojskowej. Książka w sposób bardzo spójny i wyczerpujący omawia obszar operacji wymuszania i utrzymania pokoju. Jej dodatkowym walorem są  próby przewidzenia rozwoju i ewaluacji tych bardzo istotnych, ale również trudnych działań w środowisku bezpieczeństwa. Wnioski wysnute przez autora skłaniają do głębszej analizy i rewizji dotychczasowych działań w tym zakresie.

W pierwszym rozdziale swojej książki Maciej Marszałek opisuje ogólne założenia operacji wsparcia pokoju. Porusza w nim między innymi zagadnienia dotyczące moralnego uzasadnienia tego typu działań. Autor omawia terminologię, jurysprudencję w środowisku międzynarodowym oraz kontrowersje dotyczące operacji wsparcia pokoju. Według prognozy autora w przyszłości głównym przedmiotem zaangażowania staną się dwa rodzaje działań – operacje wymuszania i utrzymania pokoju. Pierwsza kategoria wydaje się być domeną Sojuszu Północnoatlantyckiego, a druga pozostanie prawdopodobnie głównie w gestii Organizacji Narodów Zjednoczonych. M. Marszałek omawia formalne poglądy dotyczące tych operacji reprezentowane przez wyżej wymienione organizacje.

Dalsze rozdziały książki można podzielić na dwie części. Pierwsza z nich opisuje operacje utrzymania pokoju, a kolejna operacje wspierania pokoju. W obydwu rozdziałach znaczącą cezurą jest zakończenie zimnej wojny. Zmiana dwubiegunowego układu sił znacznie wpłynęła na charakter tych operacji. Wynikało to głównie ze zmiany samych konfliktów zbrojnych, które wcześniej toczyły się między państwami, a nie jak w większości przypadków obecnie – w obrębie jednego kraju.

Za pierwszą tradycyjną operację utrzymania pokoju można uznać interwencję ONZ w czasie Kryzysu Sueskiego w 1956 r. Konflikt ten wymusił dużą zmianę w środowisku bezpieczeństwa międzynarodowego i pokoju. Oprócz operacji UNEF I w Egipcie, autor omawia w tym rozdziale interwencję na Cyprze (UNFICYP). Obydwa działania rozpoczęto przed zakończeniem zimnej wojny. Misja ONZ na Cyprze jest najdłuższą tego typu operacją. Powołana została w 1964 r. i trwa do chwili obecnej.

Po okresie zimnej wojny za moment przełomowy w dziedzinie operacji wsparcia pokoju można uznać z pewnością konflikt na Bałkanach oraz operację utrzymania pokoju w Bośni i Hercegowinie – UNPROFOR. Autor szeroko omawia poszczególne etapy zaangażowania sił ONZ w konflikt, między innymi rozszerzenie mandatu i restrukturyzację sił pokojowych, a także wsparcie lotnicze ze strony NATO. Na podstawie wniosków zebranych podczas analizy operacji UNPROFOR M. Marszałek opisuje prawdopodobne perspektywy przyszłych interwencji reagowania kryzysowego. Autor przypuszcza, że w przyszłości dochodzić będzie zarówno do konfliktów wewnętrznych, jaki i międzypaństwowych. Jednak obserwując zmiany w środowisku bezpieczeństwa na przestrzeni ostatnich dwóch dekad wydaje się bardziej prawdopodobne, że większość konfrontacji zbrojnych będzie toczyć się w obrębie jednego państwa. Może też dojść do umiędzynarodowienia konfliktów wewnętrznych. Autor twierdzi, że najprawdopodobniej będzie wybuchać coraz więcej wojen o wodę i ziemię na kontynencie afrykańskim, zmieni się również dynamika konfliktów, dochodzić będzie do czystek etnicznych i ludobójstwa. Podsumowując operacje utrzymania pokoju autor porusza następujące kwestie: neutralność, transparentność i przejrzystość działań, dobrowolność udziału w misji, tymczasowość działań i ich legalność. Omawia również zasadę minimalnego użycia siły, aspekty współpracy cywilno-wojskowej, system zarządzania oraz problemy wynikające z różnic między poszczególnymi kontyngentami sił międzynarodowych. Zebranie wniosków pozwala autorowi na przedstawienie prognozy odnośnie przyszłych operacji utrzymania pokoju.

Rozdział trzeci książki zawiera analizę operacji wymuszania pokoju i podobnie jak poprzednia cześć opracowania dzieli się na interwencje w trakcie zimnej wojny oraz po jej zakończeniu. Decyzje o udziale w operacjach wymuszania pokoju niosą ze sobą ryzyko poniesienia dużych strat własnych. Siły międzynarodowe muszą liczyć się z negatywnym oddziaływaniem co najmniej jednej ze stron konfliktu. Operacje wymuszania pokoju budzą wiele kontrowersji zarówno w sferze teoretycznej, prawnej (szczególnie konflikty wewnętrzne), jak i praktycznej. M. Marszałek opisuje między innymi  interwencję w Kongo w latach 1960-1964 oraz operację w Zatoce Perskiej (1990-1991), które przeprowadzono w  okresie zimnej wojny.

W publikacji M. Marszałka szeroko omówiona została misja w Kosowie zaliczana do operacji wymuszania pokoju po okresie zimnej wojny. Jest to pierwsza operacja Sojuszu Północnoatlantyckiego o charakterze innym niż wojna przeprowadzona poza granicami państw członkowskich. Jedną z trudności, jakie napotkano podczas realizacji jej założeń było pogodzenie intensywności użycia sił powietrznych z humanitarnym celem misji. W studium wybranych operacji wymuszania pokoju po zakończeniu zimnej wojny autor opisuje między innymi operacje IFOR i SFOR w Bośni i Hercegowinie, KFOR w Kosowie oraz ISAF w Afganistanie. M. Marszałek zwraca uwagę na błąd w nazewnictwie dotyczącym interwencji w Afganistanie. Przyjęło się nazywać tę operację misją stabilizacyjną, jednakże według autora bardziej trafnym byłoby zakwalifikowanie jej jako połączenia operacji wymuszania i utrzymania pokoju.

Marszałek wykorzystuje w swoim opracowaniu elementy porównania poszczególnych operacji wsparcia pokoju w różnych środowiskach operacyjnych. Pokazuje, w jaki sposób przebiegała współpraca pomiędzy agencjami międzynarodowymi. Ocena i krytyka poszczególnych założeń, strategii oraz sposobu ich realizacji pozwala autorowi na wyciągnięcie wniosków, które mogą zostać wykorzystane do prognozowania oraz planowania przyszłych operacji pokojowych.

Płk dr hab. inż. Maciej Marszałek, prof. AON jest dziekanem Wydziału Bezpieczeństwa Narodowego Akademii Obrony Narodowej. Specjalizuje się w tematyce bezpieczeństwa narodowego i międzynarodowego, w tym zawiązanej z zarządzaniem kryzysowym w wymiarze międzynarodowym (NATO, UE, ONZ).

Maciej Marszałek: „Operacje utrzymania i wymuszania pokoju w systemie bezpieczeństwa międzynarodowego”, Difin, Warszawa 2014, liczba stron: 217.

 


Portal UniaEuropejska.org jest platformą swobodnej wymiany opinii dziennikarzy oraz czytelników. Poglądy wyrażone w komentarzach i felietonach są poglądami ich autorów. Osoby mające odrębne zdanie na temat poruszanej problematyki zachęcamy do rzetelnej polemiki na łamach portalu.

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać
Współpraca
Partnerzy