Tamara Barriga 30.05.2011
Instytucje i organy UE
Komisja Europejska
fot. flickr.com

Komisja Europejska jest organem wykonawczym UE, który składa wnioski legislacyjne, egzekwuje przestrzeganie prawa oraz reprezentuje i chroni wspólne interesy Europy. Jej silna pozycja ustrojowa wynika z wypełniania funkcji strażnika traktatów oraz instancji wykonawczej w systemie politycznym UE. Istnienie i funkcjonowanie Komisji jest odzwierciedleniem ponadnarodowego charakteru współpracy w Unii Europejskiej. Komisja ma siedzibę w Brukseli i Luksemburgu, posiada również biura w każdym państwie UE oraz delegatury w stolicach całego świata. Jej przewodniczącym jest, wybrany w 2014 roku Jean-Claude Juncker.

Geneza i ewolucja KE w systemie instytucjonalnym UE

KE funkcjonuje od momentu powstania Wspólnot Europejskich. Początkowo Komisja liczyła 9 członków, po 2 przedstawicieli posiadały Niemcy, Włochy i Francja, a po jednym każde z państw Beneluksu. Jako wspólny organ zastąpiła, na mocy Traktatu o fuzji z 1965 roku, Komisję EWG, Komisję Euratomu i Wysoką Władzę EWWiS. Od tego roku wspólna Komisja liczyła 14 członków, ale wraz z akcesją kolejnych państw liczba ta się zmieniała. Pierwszym przewodniczącym Komisji w latach 1958 – 1967 był Niemiec Walter Hallstein, natomiast pierwszym przewodniczącym jednolitej Komisji Wspólnot Europejskich został Belg Jean Rey.

Ważnym wydarzeniem, które wpłynęło na obecny kształt KE, był konflikt pomiędzy Komisją i Radą dotyczący wzajemnych relacji i kompetencji. Spór ten toczył się w latach 60. i został zakończony w 1966 kompromisem luksemburskim, w wyniku którego wypracowano mechanizm wspólnego informowania się i konsultacji.

Jednolity Akt Europejski (1986) doprowadził do wzrostu znaczenia Komisji, stała się ona pośrednikiem w procedurze współpracy pomiędzy Radą a Parlamentem Europejskim, Rada została także zobowiązana do przekazywania KE uprawnień wykonawczych związanych z podjętymi przez nią decyzjami.

Natomiast traktat lizboński zmienia skład Komisji. Od roku 2014 zamiast 27 komisarzy, kolegium tworzyć będą politycy w składzie równym 2/3 liczby państw członkowskich UE (obecnie byłoby to 18 komisarzy z 27 państw członkowskich), zmieniający się na zasadzie równej rotacji. Liczba członków Komisji będzie mogła zostać zmieniona w drodze jednogłośnej decyzji Rady Europejskiej. Ponadto umocni się pozycja przewodniczącego Komisji − będzie on bowiem mógł nakazać członkowi kolegium rezygnację ze sprawowanej funkcji. Kolejna istotna zmiana polega na tym, że traktat lizboński ustanawia bezpośrednie powiązanie między wynikami wyborów do Parlamentu Europejskiego a wyborem kandydata na przewodniczącego Komisji.

Skład i organizacja wewnętrzna KE

Komisja Europejska posiada stały skład, który zmienia się co 5 lat. Powołanie przewodniczącego następuje poprzez dwu stopniową procedurę – kandydata nominuje Rada w składzie szefów państw i rządów kwalifikowaną większością głosów, a następnie decyzja ta potwierdzana jest przez Parlament Europejski. Następnie Rada, przy zastosowaniu kwalifikowanej większości głosów, w porozumieniu z desygnowanym przewodniczącym dokonuje ustalenia listy pozostałych komisarzy. Wyłonione kolegium zatwierdzane jest przez PE, a potem mianowane ostatecznie przez Radę kwalifikowaną większością głosów. Pierwszy raz taką procedurę zastosowano w kadencji 1999-2004, gdy przewodniczącym KE był Romano Prodi.

Kompetencje Przewodniczącego Komisji

Do najważniejszych kompetencji przewodniczącego należy oczywiście polityczne przewodnictwo nad pracami KE, a także przysługujące mu prawo podziału zadań między komisarzy. Posiada on także prawo do podejmowania decyzji odnośnie organizacji wewnętrznej prac KE. Przewodniczącemu przysługuje również możliwość zmian podziału zadań w trakcie kadencji Komisji oraz prawo mianowania komisarzy i prawo do ich zdymisjonowania (wezwanie komisarza do rezygnacji – tzw. lex Prodi).

Kompetencje komisarzy

28 komisarzy odpowiedzialnych jest za takie sfery jak handel i usługi, zdrowie i ochrona konsumenta, sprawy wewnętrzne, rolnictwo, budżet czy np. ochrona środowiska.

Do ich obowiązków należy obecność na posiedzeniach KE i przedkładanie propozycji zagadnień, które powinny być uwzględnione w porządku posiedzeń. Mają oni prawo do zwrócenia się do przewodniczącego o usunięcie punktu z porządku obrad oraz prawo przedkładania propozycji decyzji i zgłaszania poprawek. Działają oni i podejmują decyzje kolektywnie jako kolegium.

Do dyspozycji każdego z komisarzy pozostaje gabinet polityczny składający się z zespołu doradców i ekspertów (6-7 osób) – obowiązuje tu zasada odmiennej narodowości, szef gabinetu politycznego i część jego członków nie mogą być tej samej narodowości, co ich zwierzchnik – komisarz.

Dyrekcje Generalne

Dyrekcje Generalne są zasadniczą jednostką organizacyjną KE, pełnią funkcję ministerstw, a na ich czele stoją Dyrektorzy Generalni (są to urzędnicy najwyższej rangi, którzy odpowiadają przed właściwymi komisarzami). Dyrekcje Generalne dzielą się na Departamenty, a te z kolei na Wydziały.

Próbę reorganizacji struktury wewnętrznej KE podjął się w kadencji 1999 – 2004 Neil Kinnock, w wyniku jego reformy zmniejszona została liczba gabinetów politycznych i Dyrekcji Generalnych. Utworzono siedziby komisarzy przy Dyrekcjach Generalnych, tak by mogli oni efektywniej kontrolować ich pracę. Wprowadzono także bardziej przejrzyste zasady powoływania funkcjonariuszy na wyższe urzędy.

W ramach KE utworzono także grupy eksperckie (stałe na okres powyżej 5 lat i czasowe na okres poniżej 5), a także Sekretariat Generalny odpowiedzialny za sprawy administracyjne Komisji.

Wewnętrzna struktura KE odzwierciedla jej 3 główne poziomy działania. Pierwszym są służby specjalne KE – tzw. służby techniczne, które odpowiedzialne są za komentowanie propozycji aktów prawnych pochodzących od Dyrekcji Generalnych. Kolejnym są szefowie gabinetów Dyrekcji Generalnych, którzy z reguły na cotygodniowych spotkaniach przygotowują spotkania kolegium, spełniają oni także funkcję wewnętrznego forum dla omówienia spraw wspólnych. Trzecim poziomem działań KE jest kolegium, które podejmuje uchwały większością głosów na środowych posiedzeniach.

Procesy decyzyjne

Decyzje podejmowane są w trakcie posiedzeń. Można podjąć je na drodze 3 różnych procedur. Na drodze procedury pisemnej, gdzie propozycja wypływa od jednego z członków KE i przy braku sprzeciwu, jeśli projekt zostanie zaakceptowany przez Dyrektora Generalnego oraz służby prawne tekst zaczyna krążyć między komisarzami, gdy ci nie wyrażają sprzeciwu tekst uznaje się za przyjęty – tym sposobem podejmowanych jest ok. 5% decyzji.

Podejmowanie decyzji na drodze procedury umocowania polega na upoważnieniu jednego lub grupy komisarzy do podjęcia w imieniu KE wszelkich środków administracyjnych lub innych – tak podejmowanych jest ok. 25% decyzji.

Natomiast decyzje podejmowane na drodze procedury delegowania to oddanie Dyrektorom Generalnym i szefom służb prawa do podejmowania środków administracyjnych w imieniu Komisji – tak podejmuje się ok. 70% decyzji.

Kompetencje KE

Głównym obszarem kompetencji KE jest pełnienie roli strażnika prawa wspólnotowego – rola ta polega na kontrolowaniu innych instytucji unijnych, państw członkowskich, osób fizycznych i prawnych w zakresie przestrzegania prawa wspólnotowego. Komisja może zainicjować postępowanie przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości, ma kompetencje zbliżone do sądu I instancji, bo przed skierowaniem sprawy do ETS to Komisja bada zaistniałą sytuację.

KE wypełnia też funkcję prawodawczą, która polega na formułowaniu zaleceń i opinii stanowiących przedmiot traktatu, jeśli ten tak przewiduje lub gdy KE uzna to za niezbędne. Przy zawieraniu przez UE porozumień międzynarodowych to KE musi przedkładać Radzie rozwiązania prawne. Bierze ona także udział w opracowywaniu budżetu i odpowiada za jego wykonanie.

Kolejną funkcja to wykonawczo-zarządcza, która polega na wypełnianiu delegowanych przez Radę zadań wykonawczych. KE posiada także prawo do wydawania rozporządzeń, dyrektyw i decyzji na podstawie delegacji udzielonej przez Radę.

KE pełni też funkcję w zakresie stosunków zewnętrznych – zawiera umowy z państwami trzecimi, negocjuje umowy, a także prowadzi bieżące sprawy związane z relacjami z państwami członkowskimi oraz niektórymi organizacjami międzynarodowymi.

Źródła:

  1. Wierzchowska, System instytucjonalny Unii Europejskiej, Warszawa 2008, s. 105-128
  2. europa.eu

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać