Justyna Skrzeczyńska 10.12.2010
Dokumenty i akty prawne UE
Karta Praw Podstawowych
Podpisanie Karty Praw Podstawowych, Uścisk dłoni miedzy Nicole Fontaine, przewodniczącą Parlamentu Europejskiego i Romano Prodim, przewodniczącym KE, fot. ec.europa.eu

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej jest dokumentem prawnym zawierającym zestawienie najważniejszych praw, wolności i zasad skierowanych do obywateli państw członkowskich Unii. Przez wiele lat Karta funkcjonowała jako dokument polityczny, przyjęty wspólnie przez Parlament Europejski, Radę Unii Europejskiej i Komisję Europejską 7 grudnia 2000 r. Następnie, 12 grudnia 2007 r. w Strasburgu, w przededniu podpisania Traktatu z Lizbony, te same instytucje nadały Karcie nowe brzmienie, a podpisany 13 grudnia 2007 r. Traktat z Lizbony nadał Karcie moc prawno- traktatową (art. 6 TUE).

Najważniejsza przyczyna powstania tego dokumentu została wskazana w jego preambule i jest związana ze zmianami zachodzącymi w społeczeństwie, z postępem społecznym, rozwojem naukowym i technologicznym, w obliczu których, niezbędne jest wzmocnienie praw podstawowych przez wyszczególnienie tych praw w Karcie i przez to uczynienie ich bardziej widocznymi. Preambuła dokumentu podkreśla, że źródłem praw i wolności zawartych w Karcie są powszechne i niepodzielne wartości: godności ludzkiej, wolności, równości, solidarności, zasady demokracji i państwa prawnego, które to wartości wynikają ze wspólnego duchowo-religijnego i moralnego dziedzictwa narodów Unii.

Obok wskazania na wspólnotę ww. wartości preambuła Kraty gwarantuje poszanowanie dla różnorodności kultur i tradycji narodów Europy, tożsamości narodowej państw członkowskich i organizacji ich władz publicznych na poziomach: krajowym, regionalnym lokalnym.

Karta Praw Podstawowych stanowi zbiór praw o charakterze politycznym, obywatelskim, społecznym i gospodarczym. Znaczna ich część jest zbieżna z prawami zawartymi w dwóch konwencjach Rady Europy: europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, (podpisana 4 listopada 1950 r., weszła w życie 3 września 1953 r.), której stronami są wszystkie państwa członkowskie Unii Europejskiej oraz w Europejskiej Karcie Społecznej z 1961. Dodatkowo Karta zawiera prawa wiążące się z instytucją obywatelstwa europejskiego. Są to prawa przysługujące obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej oraz osobom fizycznym i prawnym mającym miejsce zamieszkania lub siedzibę w jednym z państw członkowskich Unii.

Warto zwrócić uwagę na kilka norm prawnych Karty, które stanowią swoiste novum w obszarze ochrony praw człowieka i obywatela. Należą do nich: ochrona konsumentów, ochrona środowiska naturalnego, ochrona danych osobowych, prawo osób niepełnosprawnych i osób starszych do niezależnego życia, integracji społecznej i zawodowej, uczestniczenia w życiu społecznym i kulturalnym, zakaz dyskryminacji poszerzony o kwestię orientacji seksualnej. Są to nowe kategorie praw, nie mające waloru powszechności, które stopniowo są wprowadzane do szerszego systemu ochrony praw człowieka, co wynika z rzeczywistego postępu w tej dziedzinie.

 

Karta składa się z 6 rozdziałów i 54 artykułów. Kolejne rozdziały zawierają nasypujące normy prawne:

Rozdział I Godność: nienaruszalność, ochrona i poszanowanie ludzkiej godności; prawo do życia, w tym zakaz kary śmierci; prawo do integralności osoby ludzkiej; zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania; zakaz niewolnictwa i pracy przymusowej, w tym zakaz handlu ludźmi;

Rozdział II Wolności: prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego; poszanowanie życia prywatnego i rodzinnego; ochrona danych osobowych; prawo do zawarcia małżeństwa i założenia rodziny; wolność myśli, sumienia, religii; wolność wypowiedzi i informacji; wolność gromadzenia się i stowarzyszania; wolność sztuk i nauk w tym szanowanie wolności akademickiej; wolność wyboru zawodu i prawo podejmowania pracy; wolność prowadzenia działalności gospodarczej; prawo do własności w tym ochrona własności intelektualnej; prawo do azylu; ochrona w przypadku usunięcia z terytorium państwa, wydalenia lub ekstradycji

Rozdział III Równość: równość wobec prawa; niedyskryminacja; poszanowanie zróżnicowania kulturowego, religijnego i językowego; równość mężczyzn i kobiet; prawa dziecka; prawa osób w podeszłym wieku; integracja osób niepełnosprawnych;

Rozdział IV Solidarność: prawo pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa; prawo do rokowań i działań zbiorowych (prawo do negocjowania i zawierania układów zbiorowych pracy oraz w przypadku konfliktu interesów prawo do podejmowania działań zbiorowych w obronie swych interesów w tym akcji strajkowej); prawo dostępu do usług wyszukiwania miejsca pracy; ochrona w przypadku nieuzasadnionego zwolnienia z miejsca pracy; prawo do należytych i sprawiedliwych warunków pracy; zakaz pracy dzieci i ochrona pracy młodocianych; prawna, społeczna i ekonomiczna ochrona rodziny; prawo do zabezpieczenia społecznego i pomocy społecznej; prawo do ochrony zdrowia; dostęp do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym; ochrona środowiska, ochrona konsumentów;

Rozdział V Prawa Obywateli: prawo głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego; prawo głosownia i kandydowania w wyborach lokalnych; prawo do dobrej administracji; prawo dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji, prawo zwrócenia się do Rzecznika Praw Obywatelskich Unii w przypadkach niewłaściwego administrowania w działaniach instytucji lub organów wspólnotowych z wyjątkiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości i Sądu I Instancji; prawo złożenia petycji do Parlamentu Europejskiego; swoboda przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich; prawo do opieki dyplomatycznej i konsularnej na terytorium państwa trzeciego, udzielonej przez inne państwo członkowskie Unii Europejskiej, w sytuacji gdy państwo, którego jest się obywatelem nie ma swojego przedstawicielstwa w tym państwie

Rozdział VI Wymiar Sprawiedliwości: prawo do skutecznego środka prawnego i do sprawiedliwego procesu sądowego; domniemanie niewinności i prawo do obrony; zasady legalności i proporcjonalności czynów zabronionych zagrożonych karą; zakaz ponownego sądzenia i karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony zagrożony karą;

Rozdział VII Postanowienia Ogólne:
– postanowienia Karty mają zastosowanie do instytucji i organów Unii oraz do państw członkowskich;
– Karta nie ustanawia żadnej nowej kompetencji ani zadania dla Wspólnoty lub Unii, ani nie zmienia kompetencji i zadań określonych w Traktatach;
– wszelkie ograniczenia w korzystaniu z praw i wolności uznanych w Karcie muszą być przewidziane ustawą. Ograniczenia mogą być wprowadzone tylko wtedy, gdy są konieczne i rzeczywiście realizują cele interesu ogólnego uznawane przez Unię lub wynikają z potrzeby ochrony praw i wolności innych osób;
– w zakresie w jakim Karta zawiera prawa, które odpowiadają prawom zagwarantowanym w Konwencji o ochronie  praw człowieka i podstawowych wolności, ich znaczenie i zakres są takie same jak praw ustanowionych przez tą Konwencję. Prawo Unii może zapewnić szerszą ochronę;
– żadne z postanowień Karty nie będzie interpretowane jako ograniczające lub podważające prawa człowieka i podstawowe wolności uznane przez prawo Unii i prawo międzynarodowe oraz umowy międzynarodowe, których Unia, Wspólnota lub państwa członkowskie są stronami, łącznie z europejską Konwencją o ochronie  praw człowieka i podstawowych wolności oraz przez konstytucje państw członkowskich;
– żadne z postanowień Karty nie będzie interpretowane jako przyznające prawo do podejmowania jakiejkolwiek działalności lub dokonywania jakiegokolwiek aktu zmierzającego do zniweczenia któregokolwiek z praw lub wolności uznanych w niniejszej Karcie.

Zmiana statusu Karty z dokumentu politycznego na prawnie wiążący wzbudzała w przededniu podpisania Traktatu Lizbońskiego wiele kontrowersji. Nie wszystkie państwa członkowskie zdecydowały się na bezwarunkową akceptację tego dokumentu. Efektem tego jest dołączenie do Traktatu Protokółu nr 30 w sprawie stosowania Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej do Polski i Zjednoczonego Królestwa, który precyzuje pewne aspekty stosowania Karty wobec tych państw.

W szczególności postanowiono w nim, iż:
– Karta nie rozszerza zdolności Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ani żadnego Sądu lub Trybunału Polski lub Zjednoczonego Królestwa do uznania, że przepisy ustawowe, wykonawcze, administracyjne lub praktyki i działania administracyjne Polski lub Zjednoczonego Królestwa są niezgodne z podstawowymi prawami, wolnościami, zasadami, zawartymi w Karcie;
– nic, co zawarte jest w Tytule IV Karty nie tworzy praw, które mogą być dochodzone na drodze sądowej z wyjątkiem przypadków, gdy Polska lub Zjednoczone Królestwo przewidziały takie prawa w swoim prawie krajowym;
– jeśli dane postanowienie Karty odnosi się do ustaw i praktyk krajowych, do Polski lub Zjednoczonego Królestwa ma zastosowanie tylko w takim zakresie, w jakim prawa i zasady zawarte w tym postanowieniu są zbieżne z ustawodawstwem lub praktykami tych państw.

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej w wersji pdf

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:C:2010:083:0389:0403:PL:PDF

Czytaj również:

Edward McMillan Scott

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Jeden komentarz do “Karta Praw Podstawowych

Najnowsze w kategorii Dokumenty i akty prawne UE
Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać