Tamara Barriga 30.05.2011
Dokumenty i akty prawne UE
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej
fot. europarl.europa.eu

Gdy w latach 50. powstały Wspólnoty Europejskie temat ochrony praw człowieka nie został podjęty, ponieważ wtedy cele państw członkowskich miały charakter przede wszystkim ekonomiczny, a jeśli już odnosiły się do praw człowieka to były to prawa z zakresu praw pracowniczych. Poza tym to w ramach Rady Europy miano dbać o prawa człowieka, gdyż na forum tej organizacji uchwalono Konwencję o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Z czasem pojawiło się w ramach WE pojęcie praw podstawowych, które odnosiło się do praw człowieka – pierwszy raz użyto go w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 1969 roku, gdzie orzeczono, że prawa podstawowe są częścią ogólną zasad porządku prawnego Wspólnot. W latach 70. w kolejnych orzeczeniach ETS wskazywano na drugie źródło praw podstawowych, jakim miało być dziedzictwo konstytucyjne państw członkowskich.

W 1977 zainteresowanie prawami podstawowymi przejawiały takie organy wspólnotowe jak Parlament Europejski, Rada czy Komisja, które wydały wspólne oświadczenia stanowiące o tym, że Wspólnoty przestrzegać będą praw podstawowych wynikających z konstytucji państw członkowskich i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Przełomem był rok 1989, gdy Parlament przyjął Deklarację Podstawowych Praw i Wolności, która w dużym stopniu pokrywała się z tekstem Karty Praw Podstawowych i była jej znaczącym zalążkiem.

W traktacie z Maastricht podkreślono poszanowanie dla praw podstawowych, w traktacie amsterdamskim jeszcze bardziej wzmocniono ochronę praw podstawowych, a w konsekwencji tego ukształtował się specyficzny system ochrony praw człowieka, oparty na orzecznictwie ETS, dla którego źródłem są najważniejsze dokumenty Organizacji Narodów Zjednoczonych i Rady Europy, a także tradycje konstytucyjne państw członkowskich.
W 1999 roku podjęto decyzję o stworzeniu jednolitego dokumentu skupiającego wspólne dla państw UE prawa i wolności człowieka. Powołany do tego Konwent opracował projekt Karty Praw Podstawowych, która została uroczyście proklamowana w 2000 roku na szczycie UE w Nicei. Od momentu jej powstania pojawiały się różnice zdań wśród państw członkowskich odnośnie jej stanu prawnego, głównym przeciwnikiem nadania Karcie charakteru prawnego była Wielka Brytania, w latach późniejszych największymi oponentami jej przyjęcia były także Czechy i Polska.

W latach 2003 – 2004 podjęto działania zmierzające do nadania Karcie mocy wiążącej i włączono ją jako Tytuł II do traktatu konstytucyjnego, jednak gdy traktat ten nie został ratyfikowany tak samo stało się z Kartą. W 2007 roku kolejna próba włączenia Karty do wspólnotowego systemu prawnego zakończyła się sukcesem – nie została ona umieszczona w Traktacie reformującym Unię Europejską, ale pozostała ona osobnym dokumentem. Do traktatu dołączono kilka Protokołów – m.in. wynegocjowany przez Wielką Brytanię protokół brytyjski, który ogranicza stosowanie niektórych zapisów Karty w stosunku do tego państwa (do protokołu przyłączyły się Czechy i Polska).

Karta Praw Podstawowych została uroczyście proklamowana 12 grudnia 2007 roku wspólnie przez Radę UE, KE i PE, na dzień przed podpisaniem Traktatu Reformującego Unię Europejską.

Karta składa się z Preambuły i 7 części – tytułów. W Preambule podkreślono, że UE „poprzez stanowienie obywatelstwa Unii oraz stworzenie przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości stawia jednostkę w centrum swych działań” i dlatego zasadniczym celem Karty jest wzmocnienie ochrony praw podstawowych poprzez ich wyszczególnienie.

Natomiast 7 tytułów to:
•    I – Godność – nienaruszalna, stanowi źródło wszystkich pozostałych praw, prawo do życia, zakaz tortur, prawo człowieka do integralności fizycznej i psychicznej (zakaz praktyk eugenicznych, zakaz handlu narządami ludzkimi);
•    II – Wolności – prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, ochrona komunikowania się, wolność myśli, sumienia i religii, prawo do zawarcia małżeństwa (artykuł ten nie stanowi jednak o nadawaniu lub zakazywaniu statusu związku małżeńskiego w stosunku do osób tej samej płci) i założenia rodziny;
•    III – Równość – równość wobec prawa, zakaz dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne, społeczne, cechy genetyczne, język, religię, poglądy polityczne, przekonania, majątek, niepełnosprawność, wiek i orientację seksualną, prawa dziecka, równość kobiet i mężczyzn;
•    IV – Solidarność – głównie prawa socjalne: prawo pracowników do informacji i konsultacji w ramach przedsiębiorstwa, prawo dostępu do pośrednictwa pracy, należyte i sprawiedliwe warunki pracy, zakaz pracy dzieci, ochrona zdrowia, prawo do ubezpieczenia społecznego i pomocy społecznej;
•    V – Prawa obywatelskie – prawo głosowania i kandydowania w wyborach do PE i w wyborach lokalnych, prawo do opieki dyplomatycznej i konsularnej, prawo petycji do PE, prawo zwracania się Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich, prawo do dobrej administracji;
•    VI – Wymiar Sprawiedliwości – prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu, prawno domniemanej niewinności, prawo do obrony, zakaz ponownego sądzenia lub karania w postępowaniu karnym za ten sam czyn zabroniony pod groźbą kary;
•    VII – Postanowienia ogólne dotyczące wykładni i stosowania Karty – precyzyjnie określa kogo i w jakim zakresie obowiązują zapisy Karty, wykładnię praw i zasad, poziom ochrony, zasada zakazu nadużycia praw.

W Karcie Praw Podstawowych brak jest typowego podziału na generacje praw człowieka, wiele praw jest przemieszanych – wspólnie występują uregulowania odnoszące się do I i II generacji. Karta jest zwięzłym dokumentem, jednak jej zbytnie rozbudowanie mogłoby powodować wrażenie chaosu, a jej zaletą jest skoncentrowanie praw już istniejących, ale rozproszonych po wielu dokumentach, które powstawały przez lata. Karta zbiera te przepisy w jeden dokument, co zwiększa ich przejrzystość. Poza tym Karta po raz pierwszy na poziomie międzynarodowym formułuje nowe prawa jak np. prawo do dobrej administracji czy prawo do integralności człowieka, a to świadczy o jej nowoczesnym charakterze i tym, że przystaje ona do wymogów dzisiejszego świata.

 

Źródła:
1. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz. Urz. UE C 303/01, 14 grudnia 2007
2. A. Florczak, Ochrona Praw Podstawowych w Unii Europejskiej. Wybrane zagadnienia., Warszawa 2009

Zostaw odpowiedź

Wraz z treścią komentarza będzie widoczny adres IP, z którego go wysyłasz.

Najnowsze w kategorii Dokumenty i akty prawne UE
Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać