Fundacja Koncept Europa 10.07.2010
Archiwa portalu
Europejska Służba Działań Zewnętrznych
Catherine Ashton - Wysoki Przedstawiciel do Spraw Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa, fot. consilium.europa.eu

Europejska Służba Działań Zewnętrznych (dalej – ESDZ) to organ Unii Europejskiej, który zgodnie z Traktatem z Lizbony zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską podpisanym 13 grudnia 2007 r., został zaprojektowany do działania w obszarze Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej.

Podstawą prawną tej zupełnie nowej struktury jest art. 27 ustęp 3 Traktatu o Unii Europejskiej, który stanowi iż: „W wykonywaniu swojego mandatu, wysoki przedstawiciel jest wspomagany przez Europejską Służbę Działań Zewnętrznych. Służba ta współpracuje z służbami dyplomatycznymi państw członkowskich i składa się z urzędników właściwych służb Sekretariatu Generalnego Rady i Komisji jak również z personelu delegowanego przez krajowe służby dyplomatyczne. Organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych określa decyzja Rady. Rada stanowi na wniosek wysokiego przedstawiciela po konsultacji z Parlamentem Europejskim i po uzyskaniu zgody Komisji”.

Dokumentem precyzującym status Europejskiej Dyplomacji, jak również jej charakter, zakres działania, zadania, strukturę, kwestie personalne i budżetowe jest Decyzja Rady z dnia 26 lipca 2010 r. określająca organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (2010/427/UE). Dokument określa Europejską Służbę Działań Zewnętrznych jako autonomiczny organ Unii podlegający Wysokiemu Przedstawicielowi Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. ESDZ jest organem odrębnym i niezależnym zarówno od Sekretariatu Generalnego Rady jak i od Komisji. Siedziba służby znajduje się w Brukseli.

Decyzja wyposaża ESDZ w zdolność prawną, konieczną do wykonywania nałożonych na nią zadań i celów. Podstawowym zadaniem ESDZ jest udzielanie wsparcia Wysokiemu Przedstawicielowi w wykonywaniu jego obowiązków określonych w art. 18 i 27 TUE, czyli:
– w prowadzeniu Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa Unii Europejskiej oraz przyczynianiu się poprzez składane propozycje do opracowywania i realizowania tej polityki w tym Wspólnej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony,
– w sprawowaniu funkcji przewodniczącego Rady do Spraw Zagranicznych,
– w sprawowaniu funkcji wiceprzewodniczącego Komisji oraz wykonywaniu w ramach Komisji spoczywających na niej obowiązków w dziedzinie stosunków zewnętrznych,
– w  koordynacji innych aspektów działań zewnętrznych Unii.

Funkcje i zadania ESDZ są więc bezpośrednio związane z zakresem obowiązków wykonywanych przez Wysokiego Przedstawiciela w obszarze polityki zagranicznej Unii Europejskiej.

ESDZ, jest ponadto zobowiązana do udzielenia pomocy i wsparcia wszystkim instytucjom, realizującym swoje zadania w obszarze zewnętrznych stosunków Unii. Dotyczy to zwłaszcza Przewodniczącego Rady Europejskiej, Przewodniczącego Komisji Europejskiej i Komisji, oraz Parlamentu Europejskiego.

Niezależnie od zadań wyżej wymienionych ESDZ przypisane zostały obowiązki związane z programowaniem i zarządzaniem instrumentami, realizowanymi w obszarze Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. W szczególności chodzi o:
– Instrument Finansowania Współpracy na Rzecz Rozwoju
– Europejski Fundusz Rozwoju
– Europejski Instrument na Rzecz Wspierania Demokracji i Praw Człowieka na Świecie
– Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa
– Instrument Finansowania Współpracy z Państwami Uprzemysłowionymi
– Instrument Współpracy w Dziedzinie Bezpieczeństwa Jądrowego
– Instrument na Rzecz Stabilności w Odniesieniu do Pomocy Przewidzianej w art. 4 rozporządzenia WE nr 1717/2006

Należy wyraźnie zaznaczyć, że programowanie i zarządzanie ww. instrumentami  przez ESDZ odbywa się bez uszczerbku dla podstawowej roli Komisji Europejskiej w zakresie zarządzania unijnymi programami współpracy zewnętrznej oraz dokonuje się na podstawie celów politycznych określonych w tych instrumentach. W szczególności, ESDZ jest odpowiedzialna za przygotowanie  decyzji Komisji dotyczących:
– podziału środków finansowych pomiędzy poszczególnymi państwami w celu określenia ogólnej sumy tychże środków dla każdego regionu
– krajowych i regionalnych dokumentów strategicznych
– krajowych i regionalnych programów orientacyjnych

Przez cały okres programowania, planowania, realizacji instrumentów Wysoki Przedstawiciel i ESDZ współpracują ze stosownymi członkami i służbami Komisji.

ESDZ jest organem, na którego strukturę wewnętrzną  składa się  administracja centralna, zlokalizowana w Brukseli oraz delegatury Unii ustanowione w państwach trzecich i przy organizacjach międzynarodowych. Na czele szczebla centralnego ESDZ stoi Wykonawczy Sekretarz Generalny. Podlega on Wysokiemu Przedstawicielowi. Decyzja Rady określająca zasady funkcjonowania ESDZ stanowi, iż podstawowym obowiązkiem Wykonawczego Sekretarza Generalnego jest zapewnienie sprawnego funkcjonowania ESDZ. W szczególności odpowiada on za koordynację działań pomiędzy wszystkimi działami w administracji centralnej oraz delegaturami Unii. Do zakresu jego zadań należy także zarządzanie administracyjne i budżetowe ESDZ. W swoich obowiązkach jest on wspomagany przez dwóch zastępców.

Podstawową oś ESDZ na poziomie centralnym stanowią dyrekcje generalne. Wśród nich wyróżnić możemy:
– 6 dyrekcji generalnych obejmujących swoim zakresem działania takie regiony świata jak: Bliski Wschód i Południowe Sąsiedztwo, Rosja i Wschodnie Sąsiedztwo, Bałkany Zachodnie, Afryka, Ameryki i Azja (3). Dyrekcje te poza koncentracją na kwestiach regionalnych zajmują się także działami wielostronnymi i tematycznymi.
– Dyrekcja Generalna ds. administracyjnych, personalnych, budżetowych i systemu informacyjno-komunikacyjnego
– Dyrekcja ds. zarządzania i planowania kryzysowego, Komórka Planowania i Prowadzenia Operacji Cywilnych, Sztab Wojskowy Unii Europejskiej, Centrum Sytuacyjne, podlegające bezpośrednio Wysokiemu Przedstawicielowi.

Do poziomu centralnego przypisano ponadto takie działy jak: Dział Planowania Polityki Strategicznej, Dział Prawny, Działy ds. stosunków międzyinstytucjonalnych, informacji i dyplomacji publicznej, audytu i kontroli wewnętrznej oraz ochrony danych osobowych.

Jak wspomniano powyżej ESDZ poza szczeblem centralnym, zlokalizowanym w Brukseli  składa się z delegatur Unii umiejscowionych w państwach trzecich i przy organizacjach międzynarodowych. Według wstępnych propozycji, delegatury mają zostać umiejscowione w następujących państwach: Albania, Angola, Argentyna, Bangladesz, Bośnia i Hercegowina, Botswana, Brazylia, Burundi, Czad, Chiny, Filipiny, Gabon, Genewa, Gruzja, Gwinea Bissau, Haiti, Irak, Japonia, Jordania, Korea Południowa, Liban, Macedonia, Mozambik, Namibia, Pakistan, Republika Południowej Afryki, Senegal, Singapur, Stany Zjednoczone, Uganda i Zambia.

Decyzję o utworzeniu lub zamknięciu delegatury podejmuje Wysoki Przedstawiciel działając w porozumieniu z Radą i Komisją. Otwarcie nowej delegatury wiąże się z koniecznością przeprowadzenia przez niego niezbędnych uzgodnień z danym krajem przyjmującym lub organizacją międzynarodową, w wyniku których delegaturom Unii, ich personelowi i majątkowi zostaną przyznane przywileje i immunitety równoważne przywilejom i immunitetom o których mowa w Konwencji Wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych z dnia 18 kwietnia 1961 r. Zgodnie z Decyzją Rady, wobec ESDZ, jej urzędników i innych pracowników zastosowanie będzie miał Protokół w sprawie przywilejów  immunitetów UE.

Podstawowym zadaniem Delegatur jest udzielanie  wsparcia  państwom członkowskim w ich stosunkach dyplomatycznych i wypełnianiu zadania polegającego na zapewnieniu obywatelom Unii ochrony konsularnej w państwach trzecich. Nie oznacza to oczywiście, odebrania państwom członkowskim prawa do utrzymywania stosunków dyplomatycznych i konsularnych z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi, czy utrzymywania własnych przedstawicielstw dyplomatycznych. Zadaniem delegatur jest jedynie udzielanie pomocy i wsparcia w wypełnianiu przez państwa swych dyplomatycznych i konsularnych obowiązków.  W tym celu Delegatury działają w ścisłej współpracy i wymieniają informacje ze służbami dyplomatycznymi państw członkowskich. Delegatury Unii są uprawnione do zapewnienia reprezentacji dyplomatycznej nie tylko Unii Europejskiej, ale i Europejskiej Wspólnocie Energii Atomowej. Wynika to z faktu objęcia obu organizacji jednolitymi ramami instytucjonalnymi, pomimo ich formalnej odrębności i niezależności.

Na czele każdej delegatury stoi Szef Delegatury. Odpowiada on za zarządzanie i kierowanie pracą Delegatury oraz zapewnienie koordynacji wszystkich działań Unii. W wykonywanych obowiązkach jest związany instrukcjami jakie otrzymuje od Wysokiego Przedstawiciela, od ESDZ oraz Komisji Europejskiej w takim zakresie w jakim jest ona do tego uprawniona na podstawie Traktatu. Szef Delegatury posiada pełnomocnictwo do reprezentowania Unii w kraju, w którym Delegatura jest akredytowana. W szczególności wyposażony jest w prawo do zawierania umów i występowania jako strona w postępowaniu sądowym.

Funkcjonowanie Delegatur podlega okresowej ocenie, dokonywanej przez sekretarza generalnego ESDZ. Ocena obejmuje, zarówno kontrolę finansową jak i administracyjną. Ponadto, w zakresie zwalczania nadużyć finansowych delegatury podlegają kontroli OLAFU.

W skład ESDZ wchodzą, powoływani przez Wysokiego Przedstawiciela urzędnicy i inni pracownicy Unii Europejskiej, w tym pracownicy ze służb dyplomatycznych państw członkowskich mianowani na czas określony. W razie potrzeby ESDZ może korzystać z ograniczonej liczby oddelegowanych ekspertów krajowych. Rozwiązanie przejściowe zakłada, że przed dniem 1 lipca 2013 r. ESDZ będzie rekrutować swój personel wyłącznie z urzędników pochodzących z Sekretariatu Generalnego Rady i z Komisji oraz z służb dyplomatycznych państw członkowskich. Po tym terminie wszyscy urzędnicy i inni pracownicy Unii Europejskiej powinni mieć możliwość ubiegana się o wolne stanowiska w ESDZ. Decyzja, określająca organizacje i funkcjonowanie ESDZ precyzuje, iż celem rekrutacji jest zagwarantowanie usług personelu na najwyższym poziomie zdolności, skuteczności, uczciwości, przy jednoczesnym zachowaniu równowagi geograficznej płci i zatrudnienia w ESDZ. Istnieje ponadto wymóg aby w skład personelu służby wchodziła znacząca liczba obywateli ze wszystkich państw członkowskich. Kwestia równowagi zdaje się być niezwykle istotna, gdyż Decyzja Rady, zakłada uruchomienie w razie potrzeby dodatkowych środków służących skorygowaniu ewentualnych braków w zakresie równej   reprezentacji wszystkich państw członkowskich w strukturach ESDZ.

Wysoki Przedstawiciel UE nie tylko powołuje pracowników i urzędników służby, ale ustanawia także procedury selekcyjne. Rekrutacja odbywa się w drodze przejrzystej procedury, a podstawą powołania danej osoby do służby są kompetencje. W procedurach rekrutacyjnych uczestniczą przedstawiciele państw członkowskich, Sekretariatu Generalnego Rady i Komisji. W kontekście rozwiązań personalnych istotne są szczegółowe proporcje wytyczone przez ww. Decyzję Rady, w odniesieniu do składu służby. Zgodnie z nimi po osiągnięciu przez ESDZ pełnej zdolności działania, personel z państw członkowskich powinien stanowić co najmniej jedną trzecią całkowitej liczby personelu ESDZ należącego do grupy funkcyjnej AD. Dla stałych urzędników Unii zarezerwowano 60 procent miejsc w całkowitej liczbie personelu ESDZ. Wysoki Przedstawiciel co roku jest zobowiązany do przedstawienia Radzie i Parlamentowi sprawozdania z obsadzania stanowisk w ESDZ.

Przy wykonywaniu swoich zadań i obowiązków członkowie personelu ESDZ, podobnie jak członkowie Komisji Europejskiej kierują się wyłącznie interesem Unii. Nie mogą  zwracać się po instrukcje do żadnego rządu, instytucji, organizacji. Pod względem wytycznych i instrukcji podlegają wyłącznie ESDZ i Wysokiemu Przedstawicielowi.  W odniesieniu do personelu ESDZ istnieje zakaz przyjmowania jakichkolwiek wynagrodzeń pochodzących spoza ESDZ.
Ważnym rozwiązaniem w polityce personalnej ESDZ jest norma gwarantująca wszystkim urzędnikom Unii i pracownikom zatrudnionym na czas określony, pochodzącym ze służb dyplomatycznych państw członkowskich, te same prawa i obowiązki, równy dostęp do stanowisk w służbie i  równorzędne warunki pracy.

Zasadniczo, okres służby w ESDZ nie powinien trwać dłużej niż 8 lat, chyba że zostanie maksymalnie przedłużony o dwa lata, co może nastąpić tylko w wyjątkowych okolicznościach i interesie służby. Każdy członek ESDZ okresowo jest zobowiązany do pracy w delegaturach Unii. Osoby powołane przez państwa członkowskie do służby w ESDZ, korzystają z gwarancji natychmiastowego przywrócenia na uprzednie stanowisko po zakończeniu służby.

Europejskiej Służbie Działań Zewnętrznych, podobnie jak innym samodzielnym organom unijnym normy prawne przyznają odrębną sekcję w budżecie Unii. Autonomia budżetowa uwzględnia ponadto to, że Wysoki Przedstawiciel będzie proponował i realizował budżet tej jednostki. ESDZ podlega kontroli finansowej przeprowadzanej przez Europejski Trybunał Obrachunkowy oraz  procedurom udzielania absolutorium przez Parlament Europejski.

Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnoty Europejskie, który nadał podstawy prawne funkcjonowania ESDZ wszedł w życie 1 grudnia 2009 r. Rok 2010 to okres wdrażania nowych rozwiązań instytucjonalnych w zakresie Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. 19 listopada 2009 r. Rada Europejska powołała Catherine Ashton jako Wysokiego Przedstawiciela do Spraw Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa. Obecnie jest nim Federica Mogherini. To właśnie szefowa unijnej dyplomacji będzie miała największy wpływ na rzeczywisty charakter i zakresu oddziaływania ESDZ na środowisko międzynarodowe.

Źródła:

1. Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat Ustanawiający Wspólnoty Europejskie 13 grudnia 2007 r.

2. Decyzja Rady z dnia 26 lipca 2010 r. określająca organizację i zasady funkcjonowania Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych (2010/427/UE).

Zobacz też: Unijny korpus dyplomatyczny zaczyna pracę

Współpraca
Partnerzy
Polecamy
Analiza UniaEuropejska.org
Encyklopedia
  • Europejski Obszar Gospodarczy (EOG) to porozumienie, na mocy którego utworzono strefę wolnego handlu i Wolny Rynek na terenie państw Unii Europejskiej oraz Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA).
  • Traktat o Unii Europejskiej (TUE) to umowa międzynarodowa, wiążąca obecnie 28 państw europejskich , stanowiąca, obok Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), podstawę prawną dla powstania i funkcjonowania Unii Europejskiej. Artykuł 50 reguluje wystąpienie kraju z UE.
  • Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW) to jeden z elementów współpracy w ramach Unii Europejskiej, mający na celu ustanowienie wspólnej waluty – euro, przeniesienie polityki pieniężnej na szczebel wspólnotowy oraz dążenie do jednolitej polityki gospodarczej.
Warto przeczytać